امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

استراتژی های معنوی در مدیریت استرس (با تأکید بر مطالعه تطبیقی تعالیم امام رضا علیه السلام و آراء روان شناسان معاصر)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار مؤسسه آموزش عالی آرمان رضوی مشهد
2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه شهید بهشتی تهران
چکیده
مدیریت استرس از جمله مباحث مهمی است که در قرن اخیر توجه روانشناسان معاصر را با توجه به پیچیدگی‌های زندگی ماشینی به خود جلب کرده است. برای کنترل و مهار آن و بهبود سلامت روان، وزارت بهداشت به عنوان نهاد رسمی در کشور از پنج مؤلفه‌ی مهم به عنوان استراتژی معنوی به منظور کاهش استرس یاد می‌کند که این مولفه ها عبارتند از: حمایت اجتماعی، شرکت در مراسم مذهبی، شکرگزاری، بخشش و انجام کارهای خیر و داوطلبانه.
این مؤلفه‌ها با نظرات روان شناسان معاصر تطبیق داده شد و به منظور بسط و گسترش این مؤلفه‌ها، تحقیقات و پژوهش‌هایی که اثرگذاری این عوامل را در ارتقای سلامت فرد نشان می‌دهد جمع آوری گردید و مشخص شد افرادی که باورهای مذهبی داشته و از این مؤلفه‌ها در زندگی خود بهره‌مند هستند، از سلامت روان بالاتر و استرس کمتری برخوردارند. نکته‌ی حائز اهمیت که بعد از بررسی زندگی امام رضا علیه السلام بدان رسیدیم، تأکیدات فراوان ایشان در سخنان و سیره‌ی خویش، در ابعاد مختلف، نسبت به این مؤلفه‌های پنج‌گانه است. همچنین با بررسی سخنان و سیرۀ امام رضا علیه السلام ضمن تأکید به این مؤلفه‌های پنج‌گانه، شاهد عنوان‎های جدیدی هستیم که هنوز تمام ابعاد آن را اندیشمندان بررسی نکرده‎اند؛ مانند: توکل، مثبت‎اندیشی، لزوم برنامه‎ریزی در زندگی، تیمار بیمار و شادزیستی مؤمنانه و...
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Spiritual components of stress management in Razavi education (PBUH) and its comparison with the components of the Ministry of Health of Iran and contemporary psychologists

نویسندگان English

ehsan pouresmaeil 1
haniyeh khosh 2
1 Assistant Professor of Arman Razavi Higher Education Institute, Mashhad
2 Master student of Shahid Beheshti University of Tehran
چکیده English

Life today is not possible without stress management and control, so the Ministry of Health and Medical Education, as the official institution of the country, mentions five important components for controlling, controlling and reducing stress, which are social support, attending religious services, Thanksgiving, Forgiveness and doing good deeds voluntarily. These components were initially adapted to the views of contemporary psychologists and it was observed that all cases can be traced in the Sira of Razavi (PBUH). Also, by examining the words and biography of Imam Reza (pbuh) while emphasizing these five components, we see new topics that have not yet been studied by all thinkers, such as: trust, positive thinking, the need for life planning, patient care And live a faithful life.

کلیدواژه‌ها English

Razavi education
stress management
spirituality and health
mental health and religion
قرآن کریم
ابن‌بابویه(شیخ صدوق)، محمد بن على‏، (1400ق/1362ش)، الأمالی، بیروت: اعلمى‏.
همو، (1378ق‏)، عیون أخبار الرضا علیه السلام‏، مصحح: مهدى‏لاجوردى، تهران‏: نشر جهان‏.
ابن شعبه حرانى، حسن بن على،(1382ش)، تحف العقول، ترجمه: حسن زاده، انتشارات آل علیّ علیه السلام، قم: چاپ اول.
ابن‌شهر آشوب مازندرانى، محمد بن على‏،(1379ق‏)، مناقب آل أبی طالب علیهم السلام، قم: علامه‏.
ابن طاووس، على بن موسى، (1409ق)، إقبال الأعمال، تهران: دار الکتب الإسلامیه، چاپ دوم.
احمدی بیغش، خدیجه، (1397ش)، «آثار روانشناختی فعالیتهای نیکوکارانه بر سلامت روان دنیوی و سعادت ابدی اخروی از دیدگاه قرآن و حدیث»، دومین همایش ملی خیر ماندگار (مطالعه و ارزیابی امور خیر در ایران با تمرکز بر چالش‌های نیکوکاری در ایران امروز).
اربلی، على بن عیسى‏، (1381ق)، کشف الغمه فی معرفه الأئمه (علیهم السلام)، مصحح: هاشم‏رسولى محلاتى، بنى هاشمى‏،تبریز.
آمسترانگ، دیوید (1387ش)، جامعه شناسی پزشکی. ترجمه: م.توکل، تهران: انتشارات حقوقی، چاپ دوم.
برقى، احمد بن محمد بن خالد،(1371ق‏)، المحاسن‏، مصحح: جلال الدین‏محدث، قم‏: دار الکتب الإسلامیه.
چنارانی، محمدعلی، (۱۳۸۸ش)، رفتارهای اخلاقی و اجتماعی امام رضا(علیه السلام)، مشهد: عروج اندیشه.
حر عاملى، محمد بن حسن،(۱۴۰۹ق)، وسائل الشیعه، محقق: مؤسسه آل البیت(علیهم السلام)‏، قم: مؤسسه آل البیت(علیهم السلام‏).
حبیبی، مرجان،(1395ش)، «بررسی نقش حمایت اجتماعی بر سلامت روان دانشجویان»، دومین کنفرانس سراسری دانش و فناوری علوم تربیتی مطالعات اجتماعی و روانشناسی ایران.
خجسته کاشانی، امیر و بخشی محبی، محمد، (1397ش)، «جایگاه عفو در دین اسلام و رابطه‌ی آن با سلامت روان»، رویش روان شناسی، سال هفتم، شماره‌ی۹، شماره‌ی پیاپی30، ص228-213.
راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد، (1383ش)،کتاب ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، ترجمه: غلامرضا خسروی‌حسینی، ناشر مرتضوی، چاپ سوم.
راشدی، وحید؛ غریب، مسعود؛ رضایی، محمد و یزدانی، عباسعلی،(1392ش)،«حمایت اجتماعی و اضطراب در سالمندان شهر همدان»، مجله‌ی توانبخشی، شماره‌ی چهاردهم، دوره‌ی دوم، ص۱۱۰-۱۱۵.
راوندى، قطب الدین سعید بن هبة الله‏، الدعوات(سلوه الحزین)،(۱۴۰۷ق)، قم: انتشارات مدرسه امام مهدى(عجل الله تعالى فرجه الشریف).
شجاعی، احمد و پرزور، پرویز،(1396ش)، «بررسی اثربخشی مراسم معنوی اعتکاف در افزایش سلامت روانی و شادکامی دانش آموزان»، مجله‌ی مطالعات روانشناسی تربیتی، دوره‌ی14، شماره‌ی28، شماره‌ی پیاپی28، ص105-126.
شیرآبادی، علی اکبر و رئیسی زاده، مریم،(1397ش)، «بررسی رابطه بین شرکت در مراسم مذهبی و سلامت روانی در دانشجویان دانشگاه زاهدان»،کنفرانس ملی دستاوردهای نوین جهان در تعلیم و تربیت، روانشناسی، حقوق و مطالعات فرهنگی اجتماعی.
صمیمی، رویا؛ حیدری، عصمت و وخشوزی، طیبه،(1397ش)،«بررسی اثرات مشارکت در کارهای عام المنفعه بر سلامت اجتماعی افراد»، چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران.
طوسى، محمد بن الحسن‏،(1414ق‏)، الأمالی، قم‏: دار الثقافه.
عابدینی، نصیر،(1389ش)، «نقش عزاداری محرم در خویشتن‌داری جنسی دانشجویان پسر دانشگاه‌های تهران»، مجله‌ی روانشناسی و دین، سال سوم، شماره‌ی1، پیاپی9،ص 53-43.
.علمی منش، نیلا،(1396ش)، «اثرات قدردانی و شکرگذاری از خداوند در زندگی»، دهمین کنفرانس بین المللی روانشناسی و علوم اجتماعی.
على بن‌موسى‌الرضا علیه السلام‏(۱۴۰۶ق)، فقه الرضا علیه السلام‏،مصحح: مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، مشهد: مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏.
.غباری بناب، باقر،(1381ش)، «رابطه‌ی عفو و گذشت با میزان اضطراب در والدین کودکان استثنایى و عادى»، مجله‌ی حوزه و دانشگاه، شماره‌ی31.
فیاض، فاطمه؛ بشارت، محمدعلی و فراهانی، حجت الله(1390ش)، «مقایسه‌ی بخشش در افراد افسرده غیر بالینی، افسرده بالینی و افراد بهنجار»، مجله‌ی علوم رفتاری، دوره‌ی5، شماره‌ی۴، ص335.
.فتحعلی لواسانی، فهیمه(بی تا)، مدیریت استرس، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی دفتر سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد(http://www.gmu.ac.ir).
کلینی، محمدبن یعقوب، (۱۳۷۵ش)، الکافی، به کوشش غفاری، تهران: ‌دار الکتب الاسلامیه.   
کلانتری، عبدالحسین و حسینی زاده آرانی، سید سعید،(1396ش)، «سلامت روان و احساس تنهایی بررسی نسبت میان میزان دینداری و سلامت روان با احساس تنهایی (مورد مطالعه: شهروندان تهرانی)»، فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران دوره‌ی‌۶، شماره‌ی 2،ص 257-283.
مجد تیموری، میرمحمد ولی،(1380ش)، «مراسم مذهبی، عبادات و مکان‌های دینی در بهداشت روان» مقالات اولین همایش نقش دین در بهداشت روان.
مجلسى، محمد باقر،(1403ق‏)، بحارالأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
.مصدق راد، علی محمد؛ تاجور، مریم و احتشامی، فاطمه(1398ش)، «مشارکت خیّرین در ارائه‌ی خدمات سلامت در ایران»، نشریه‌ی پایش، سال هجدهم، شماره‌ی۵، ص453-439.
موسوی، میرطاهر و هندی، حمیدرضا،(1397ش)، «مشارکت در فعالیتهای خیریه به منزله‌ی حمایت اجتماعی در جهت ارتقای سلامت اجتماعی»، دومین همایش ملی خیر ماندگار (مطالعه و ارزیابی امور خیر در ایران با تمرکز بر چالش‌های نیکوکاری در ایران امروز).
نبوی، سیدعبدالحسین؛رضادوست،کریم و بهرامی نژاد، زهرا(1388ش)، «بررسی تأثیرحمایت اجتماعی بر سلامت عمومی سالمندان»، مجله‌ی جامعه شناسی ایران، دوره‌ی ۱۰، شماره‌ی۴، ص73تا 104.
همتی، رضا و رحیمی علی آباد، اباذر، (1393ش)،«بررسی رابطه حمایت اجتماعی با سلامت روانی مطالعه‌ی موردی زنان شهر خلخال»، فصلنامه‌ی تغییرات اجتماعی فرهنگی، دوره‌ی شماره‌ی3،  شماره‌ی پیاپی42 ،ص 119-105 .
یخچالی، محبوبه و وکیلی، پریوش،(1396ش)، «تأثیر بخشش درمانی بر سلامت روان و روابط بین فردی زنان در آستانه‌ی طلاق»، مجله روانشناسی معاصر ،شماره 12،( ویژه نامه) ،1921-1925.
Anik, L., Aknin, L. B., Norton, M. I., & Dunn, E. W. (2009). Feeling Good about Giving: The Benefits (and Costs) of Self-Interested Charitable Behavior. Harvard Business School Marketing Unit Working Paper, 10-12.
Agneesse, F., Waege, J., & Lievens, J. (2006). Diversity in social support by role relations. Atypology social network, 28, 427-441.
Algoe, S.B., Haidt J., &Gable, S.L. (2008). Beyond reciprocity: Gratitude and relationships in everyday life. Emotion (8) ,425-9.
.Beehr T. A., & McGrath J.E. (1992). Social support, occupational stress and anxiety. An International Journal.
.Cobb, S. (1976). Social support as a moderator of life stress. Social support as a moderator of life stress. Psychosomatic Medicine, 38(5), 300–314.
Cheng, S.T., Tsui, P. K., & Lam, J. H. (2015). Improving mental health in health care practitioners. Randomized controlled trial of a gratitude intervention. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 83(1), 177-186 
Emmons, R. A., & Stern, R. (2013). GratitudeasaPsychotherapeutic Intervention. journal of clinical psychology.
Froh, J.J., Yurkewicz, C., & Kashdan, T.B. (2009). Gratitude and subjective well-being in early adolescence: Examining gender differences. J Adolesc. 32, 633-50.
Gençoğlu, C., Şahin, E., & Topkaya N. (2018). General Self-Efficacy and Forgiveness of Self, Others, and Situations as Predictors of Depression, Anxiety, and Stress in University Students. Educational Sciences: Theory and Practice. 18(3) ,605-626.
Humphrey, C.W. (1999). A stress management intervention with forgiveness as the goal. (meditation, mind-body medicine). Dissertation Abstracts International, Section B, The Sciences and Engineering, 60(4-B), 1855.
Harpman, E.J. (2004). Gratitude in the history of ideas. In: Emmons RA, McCullough M.E. (editors). The psychology of gratitude. New York: Oxford University,19-36.
Hasemeyer, M.D. (2013). The relationship between gratitude and psychological, social, and academic functioning in middle adolescence. Florida. University of South Florida.
.Holloway, R. (2002). On forgiveness: how can we forgive the unforgiveable. Edinburg: Cannongate books Ltd.
McCullough, M.E., Emmons, R.A., & Tsang, J.A. (2002). The grateful disposition: A conceptual and empirical topography. Journal of Personality and Social Psychology. 82(1) ,112-27.
Mitchell, J., & Weatherly, D. (2000). Beyond church attendance: Religiosity and mental health among rural older adults. Journal of Cross-Cultural Gerontology, 15, 37–54.
Martínez, M. ML., Avia, M.D., & Hernández, L. MJ. (2010). The effects of counting blessings on subjective well-being: A gratitude intervention in a Spanish sample. The Spanish Journal of Psychology. 13(2) ,886-96.
Peng, L., Xianghua, S., &Ding Ning G. (2016). Helping Others Makes Me Happy. Social Interaction and Integration of People with Disabilities. Proceedings of the 19th ACM Conference on Computer-Supported Cooperative Work & Social Computing.
Tsang, J. (2006). Gratitude and prosocial behavior: an experimental test of gratitude. Cogn Emot. 20,138-48.
Toussaint, L., &Webb, J. R. (2005). Theoretical and Empirical Connections Between Forgiveness, Mental Health, and Well-Being. Handbook of forgiveness.
Toussaint, L. L., Williams, D. R.  Musick ,M. A., &. Everson S. A (2001). Forgiveness and Health: Age Differences in a U.S. Probability Sample. Journal of Adult Development.
Varon, S. R., &Riley A. W. (1999). Relationship Between Maternal Church Attendance and Adolescent Mental Health and Social Functioning. Psychiatr Serv. 50(6) ,799-805.
Wood, A. M., Joseph, S., Lloyd, J., & Atkins S. (2009). Gratitude influences sleep through the mechanism of presleep cognitions. J Psychosom Res. 66, 43-8.
Wood, A. M., Maltby, J., Gillett, R., Linley, P. A., & Joseph S. (2008). The role of gratitude in the development of social support, stress, and depression: Two longitudinal studies. J Res Pers. 42(4) ,854-71.
Weiss, O. E (2003). Love of God and Neighbor: Religion and Volunteer Service among College Students. Review of Religious Research.
Wood, A.M., Froh, J.J., &Geraghty A. (2010). Gratitude and well-being: A review and theoretical integration. Clin Psychol Rev. 30, 890-905.
Wood, A. M., Joseph, S., & Maltby J. (2009). Gratitude predicts psychological well-being above the big five facets. Pers Individ Dif. 46, 443-7.
Wood, A. M., Joseph, S., & Maltby, J. (2008). Gratitude uniquely predicts satisfaction with life: Incremental validity above the domains and facets of the five factor model. Pers Individ Dif. 45, 49-54.
Worthington, E. L., Sandage, S. J., & Berry, J. W. Group interventions to promote forgiveness. (2000). In M. E. McCullough, K. I. Pargament, & C. E. Thoresen (Eds.), Forgiveness, Theory, research, and practice . New York: Guilford. 228–253
Yamhure, T. L., Snyder C. R., Hoffman, L., Michael, S.T., Rasmussen H.N., Billings, L. S., Heinze, L., Neufeld, J. E., Shorey, H, S., Jessica C. R., & Danae E. R (2005). Dispositional Forgiveness of Self, Others, and Situations. jornal of personality.
دوره 1، شماره 1
پاییز 1402
صفحه 67-93

  • تاریخ دریافت 02 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 29 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 30 مرداد 1402
  • تاریخ اولین انتشار 30 مرداد 1402
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1402