امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

بررسی تأثیر تشیع بر فرهنگ و مدنیت خراسان بزرگ مبتنی بر جایگاه و نقش راهبردی امام رضا علیه السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
مهم ترین ویژگی دوران امامت امام رضا علیه السلام حضور ایشان در مهد فرهنگ و تمدن سرزمین خراسان بزرگ بود. توسعه قلمرو ‌خلافت اسلامی در دوران مأمون تا خراسان و کنار رود‌ جیحون از آن جهت که نمود گسترش اسلام بود، مسرت بخش می‌نمود اما جهت نگرانی آن، مواجهه با فرهنگ و تمدن ادیان مختلف بود که جنبه تمدنی و علمی اسلام را به چالش می کشیدند. یکی از برداشت های تاریخی این است که مأمون خود بهره‌ای از علم برده بود با درک به موقع این چالش و پس از استیصال خود و اطرافیانش، متوسل به عالم آل محمد امام رضا علیه السلام شد لذا بر آمدن ایشان به دربار خلافت اصرار ورزید.امام علیه السلام هم از این فرصت حسن استفاده کرده و در مدت اقامت کوتاه در خراسان، گفتمان های متعددی با گروه‌های مختلف داشتند. در این پژوهش که به صورت توصیفی-تحلیلی تدوین شده نشان می دهد که موضع‌گیری و فعالیّت حضرت در حوزه‌ی فرهنگ-تمدن خراسان، توانست راه رشد و شکوفایی دستاوردهای این تمدن را با صبغه‌ی اسلامی، هموار و تسریع کند.در نتیجه بازخورد و برکات علمی حضور با برکت حضرت در سرزمین خراسان را می‌توان در تألیف و تدوین مهم ترین منابع حدیثی-علمی اسلام یعنی دو کتاب شیخ طوسی از کتب اربعه شیعه و صحیح بخاری، نسائی، ترمذی از صحاح سته اهل سنت، احیاء سنت رسول خدا و ائمه اطهار علیهم السلام، تبیین و تثبیت معارف اسلامی، نخبه پروری، روشنگری و بصیرت افزایی و در نهایت رونق شیعه و آشنایی تمام فرقه های اسلامی با امامت ایشان دانست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigating the influence of Shiism on the culture and civilization of Great Khorasan with the role of Imam Reza (peace be upon him).

نویسندگان English

Milad Dehghani 1
Marzieh Ferdowsi dolatshanloo 2
1 PhD in Fiqh and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 Master's degree in Fiqh and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده English

The most important feature of the Imamate of Imam Reza (a.s.)was his presence in the culture-civilization of the great Khorasan land. The development of the Islamic caliphate during the Ma'mun period up to Khorasan and along the Jihun river was a source of joy because it was a manifestation of the spread of Islam, but it was a concern because of the confrontation with culture and civilization. There were different religions that challenged the civilizational-scientific aspect of Islam. Ma'mun, who had benefited from knowledge himself, at the time of this challenge and after his and his friends' desperation, with his advice, turned to the scholar of the family of Muhammad, Imam Reza so he insisted on his coming to the court of caliphate. Imam (a.s.) also used this good opportunity and had interesting and useful discussions with different groups during his short stay in Khorasan. - The Khorasan civilization was able to smooth and accelerate the growth and prosperity of the achievements of this civilization with the Islamic colorAs a result of the feedback and scientific blessings of the blessed presence of the Holy Prophet in the land of Khorasan, it is possible to compile and edit the most important hadith-scientific sources of Islam, Revival of the Sunnah of the Messenger of God and He considered the imams to purify, explain and stabilize Islamic teachings, elitism, enlighten and increase insight, and finally the prosperity of Shia and familiarization of all Islamic sects with their Imamate

کلیدواژه‌ها English

Imam Reza (AS) "
" Greater Khorasan "
"‌ Civilization"
"civilized discourse

1. آقا بزرگ طهرانی، محمد حسن، طبقات إعلام الشیعه، قم، انتشارات اسماعیلیان، 1372ش.
2. اب‍ن‌ ب‍اب‍وی‍ه‌، م‍ح‍م‍دب‍ن‌ ع‍ل‍ی‌، عیون أخبار الرضا علیه السلام، تهران، انتشارات جهان، 1378ش.
3. ----------------، عیون اخبارالرضا علیه السلام، ترجمه حمیدرضا مستفید و علی اکبر غفاری، بی جا، نشر صدوق، 1373ش.
4. اب‍ن‌خ‍ل‍دون‌، ع‍ب‍دال‍رح‍م‍ان‌ب‍ن‌ م‍ح‍م‍د، تاریخ ابن خلدون، بی جا، بی نا، بی تا.
5. اب‍ن‌ ق‍ت‍ی‍ب‍ه‌، ع‍ب‍دال‍ل‍ه‌ ب‍ن‌ م‍س‍ل‍م‌، المعارف، قم، الش‍ری‍ف‌ ال‍رض‍ی، 1373‌ش.
اب‍ن‌م‍ن‍ظور، م‍ح‍م‍دب‍ن‌ م‍ک‍رم‌، لسان العرب، بیروت، دارصادر، 1414ق.
6. اص‍طخ‍ری‌، اب‍راه‍ی‍م‌ ب‍ن‌ م‍ح‍م‍د، المسالک والممالک، بیروت، دار صادر، بی تا.
7. اکبری، امیر، «قلمرو حکومت طاهریان و اهمیت شهرهای اربعه خراسان»، پژوهشنامه تاریخ، ش19، ص48-19، 1389ش.
8. اکبری، امیر، عوامل سیاسی حضور امام رضا علیه السلام در خراسان، مشهد، انتشارات پیشگامان خرد مینو، 1395ش.
9. بهداروندی، هادی، بررسی سندی و دلالی روایات تفسیری امام هفتم علیه السلام و امام هشتم علیه السلام در کتب اربعه (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه اصول الدین، دزفول، 1395ش.
10. پ‍ای‍ن‍ده‌، اب‍وال‍ق‍اس‍م‌، نهج الفصاحه، تهران، دنیای دانش، 1382ش.
11. جعفرآقایی، محمدرضا، «ویژگی‌های بنیادین شکوفایی تمدن اسلامی، تلفیقی بودن و وحدت فرهنگی»، راهبرد فرهنگ، ش14 و 15، ص 100-113، 1390ش.
12. جلائیان اکبرنیا، علی و همکاران، بررسی تحلیلی روایات تفسیری امام رضا علیه السلام، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 1401ش.
13. خامنه‌ای، سید علی، رهبر انقلاب اسلامی، انسان 250 ساله، تهران، موسسه جهادی مرکز صهبا، 1391ش.
14. دانشنامه جهان اسلام، موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، تهران، 1373ش.
15. دوران‍ت‌، وی‍ل‍ی‍ام‌ ج‍ی‍م‍ز، تاریخ تمدن، ترجمه احمد آرام، تهران، انتشارات اقبال، 1337ش.
16. دهخدا، علی اکبر، لغتنامه دهخدا، ج ۱۳، تهران، دانشگاه تهران، 1377ش.
17. ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام‌النبلاء و بهامشه احکام‌الرجال من میزان‌الاعتدال فی نقدالرجال، بیروت، دارالفکر، 1376ش.
18. رحمانی، امیر و قربانخوانی، محسن، «بررسی تاریخ و تمدن شهرهای خراسان بزرگ (نمونه موردی: سمرقند، هرات، بلخ و مرو)»، فصلنامه علمی-پژوهشی پژوهشنامه خراسان بزرگ، ش9، ص18-9، 1391ش.
19. رهنمایی، سید احمد، نشریه معرفت، ش95، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، 1370ش.
20. زنگنه، ابراهیم، «حرم مطهر رضوی و رویداهای مهم آن»، فصلنامه شکوه، ش 56 و 57، ص165-187، 1376ش.
21. زی‍دان‌، ج‍رج‍ی‌، تاریخ التمدن الإسلامی، بیروت، مکتبة الحیاه، 1997م.
22. سازندگی، محمد تقی، مواضع امام رضا ع‍ل‍ی‍ه‌ال‍س‍لام نسبت به وضعیت فرهنگی و تمدنی در دوره اول عباسی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه معارف اسلامی، ایران، 1394ش.
23. سبحانی، محمد تقی، آیینه پژوهش، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1369ش.
24. سید کباری، علیرضا، تاریخ حوزه علمیه مشهد، قم، مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان، 1387ش.
25. ش‍ف‍ی‍ع‍ی ‌س‍روس‍ت‍ان‍ی‌، اس‍م‍اع‍ی‍ل‌، تفکر فرهنگ و ادب، تمدن، تهران، انتشارات پیام، 1387ش.
26. صالحی، سیدعباس، نشریه حوزه، ش1، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1362ش.
27. صبوری، محمد علی، حرم مطهر امام رضا در مشهد، قم، مؤسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان، 1393ش.
28. طبری، محمدبن جریر، تاریخ طبری، ت‍رج‍م‍ه‌ اب‍وع‍ل‍ی‌ م‍ح‍م‍د ب‍ل‍ع‍م‍ی‌، تهران، بی نا، بی تا.
29. عرفان منش، جلیل، جغرافیای تاریخی هجرت امام رضا علیه السلام از مدینه تا مرو، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1382ش.
30. عطاردی، عزیزالله، تاریخ آستان قدس، تهران، طبع و نشر، 1371ش.
31. ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ م‍وس‍ی‌ علیه السلام (الف)‌، ام‍ام‌ ه‍ش‍ت‍م، طب الرضا ع‍ل‍ی‍ه‌ال‍س‍لام، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، بی تا.
32. ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ م‍وس‍ی علیه السلام (ب)، ام‍ام‌ ه‍ش‍ت‍م‌، صحیفه الرضا ع‍ل‍ی‍ه‌ال‍س‍لام، ترجمه علاء الدین حجازی، مشهد: انتشارات ندای اسلام، 1364ش.
33. ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ م‍وس‍ی علیه السلام، ام‍ام‌ ه‍ش‍ت‍م‌، ال‍ف‍ق‍ه‌ ال‍م‍ن‍س‍وب‌ ل‍لام‍ام‌ ال‍رض‍ا ع‍ل‍ی‍ه‌ال‍س‍لام‌ و ال‍م‍ش‍ت‍ه‍رب‌(ف‍ق‍ه‌ ال‍رض‍ا)، م‍ش‍ه‍د، ال‍م‍وت‍م‍ر ال‍ع‍ال‍م‍ی‌ ل‍لام‍ام‌ ال‍رض‍ا ع‍ل‍ی‍ه‍م‌ال‍س‍لام، 1364‌ش.
34. عمید، حسن، فرهنگ عمید، تهران، انتشارات کبیر، 1376ش.
35. فروخ، عمر، تاریخ الادب العربی، ب‍ی‍روت‌، دارال‍ع‍ل‍م‌ ل‍ل‍م‍لای‍ی‍ن، 1376‌ش.
36. فضل الله، محمدجواد، تحلیلی از زندگانی امام رضا ع‍ل‍ی‍ه‌ال‍س‍لام، ترجمه سید محمدصادق عارف، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1385.
37. قانع، احمد علی، علل انحطاط تمدن‌ها از دیدگاه قرآن، تهران، انتشارات باور عدالت، 1371ش.
38. قرشی، ب‍اق‍رش‍ری‍ف،‌ ح‍ی‍اه‌ الام‍ام‌ ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ م‍وس‍ی‌ال‍رض‍ا ع‍ل‍ی‍ه‌ال‍س‍لام‌ دراس‍ه‌ و ت‍ح‍ل‍ی‍ل‌، ق‍م‌، س‍ع‍ی‍دب‍ن‌ ج‍ب‍ی‍ر، 1380ش.
39. قهی کرمی، محمدتقی، جستاری در باب تمدن، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1386ش.
40. کنگره جهانی حضرت رضا علیه‌السلام، ‏‫مجموعه آثار دومین کنگره جهانی حضرت رضا علیه السلام، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، 1366ش.
41. گیرشمن، رومن، ایران؛ از آغاز تا اسلام، ترجمه محمد معین، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1372ش.
42. معینی، محمدجواد و ترابی، احمد، امام علی بن موسی الرضا علیه السلام منادی توحید و امامت، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1381ش.
43. مفید (ب)، محمد بن محمد، ال‍م‍س‍ائ‍ل‌ ال‍ع‍ک‍ب‍ری‍ه‌ ال‍ک‍اف‍ئ‍ه‌، ال‍ع‍وی‍ص‌. ق‍س‍م‌ م‍ن‌ رس‍ال‍ه‌ ال‍م‍ت‍ع‍ه‌، بیروت، دارالمفید، 1372ش.
44. مکارم شیرازی، ناصر، مناظرات تاریخی امام رضا علیه السلام با پیروان مذاهب و مکاتب دیگر، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1388ش.
45. مکی، محمدکاظم، تمدن اسلامی در عصر عباسیان، ترجمه محمد سپهری، تهران، انتشارات سمت، 1383ش.
46. منصور زعیم، طاهره، بررسی پیامدهای ورود امام رضا علیه السلام به ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد، 1393ش.
47. ولایتی، علی اکبر، فرهنگ و تمدن اسلامی، قم، دفتر نشر معارف، 1386ش.
48. ه‍ان‍ت‍ی‍ن‍گ‍ت‍ون‌‏
49. ی‍اق‍وت‌ ح‍م‍وی‌، ی‍اق‍وت‌ ب‍ن‌ ع‍ب‍دال‍ل‍ه، معجم البلدان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا‌.

  • تاریخ دریافت 09 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 15 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 02 آذر 1402
  • تاریخ اولین انتشار 01 اسفند 1402
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1402