امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

مطالعه تطبیقی سیره رضوی با رویکرد شناختی-رفتاری در اختلال افسردگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای تخصصی روان شناسی، مدرس دانشگاه امام رضا علیه السلام و درمانگر بالینی.
چکیده
افسردگی به عنوان یکی از شایع‌ترین اختلالات روانی، چالشی عمده در حوزه سلامت روان جهانی محسوب می‌شود و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ به عنوان مهم‌ترین بیماری ناتوان‌کننده در جهان مطرح گردد. از سویی دیگر، رویکردهای روان‌شناختی نظیر شناختی-رفتاری با تمرکز بر نقش افکار منفی و تحریف‌های شناختی، راهکارهای مؤثری برای درمان این اختلال ارائه داده‌اند. در مقابل، آموزه‌های دینی و سیره ائمه معصومین، به ویژه سیره رضوی، نیز حاوی راهبردهای شناختی و رفتاری عمیقی برای پیشگیری و درمان افسردگی هستند. این پژوهش با هدف مطالعه تطبیقی میان رویکرد شناختی-رفتاری و سیره رضوی در زمینه درمان افسردگی، به بررسی اشتراکات و تقابل‌های این دو منظومه فکری می‌پردازد. روش تحقیق حاضر، تطبیقی-تحلیلی و با رویکرد کیفی است که از طریق تحلیل محتوای متون دینی و روان‌شناختی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و استنباط موضوعی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مفاهیم کلیدی رویکرد شناختی-رفتاری، از قبیل شناسایی و بازسازی افکار منفی، فعال‌سازی رفتاری و نقش درمانگر، هم‌سویی قابل‌توجهی با آموزه‌های سیره رضوی در حوزه‌هایی مانند خودشناسی، صبر، توکل، تفکر و ذکر دارد. این تطابق نشان‌دهنده ظرفیت بالای سیره رضوی برای ارائه مدل‌های تلفیقی در زمینه پیشگیری و درمان افسردگی با تکیه بر بنیان‌های شناختی و معنوی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Study of Riḍawī Conduct with a Cognitive-Behavioral Approach to Depressive Disorder

نویسنده English

Somaye Afshar
PhD in Psychology, Lecturer at Imam Reza University and Clinical Therap.
چکیده English

Depression, as one of the most common psychological disorders, represents a major challenge in the field of global mental health. It is projected to become the leading cause of disability worldwide by 2030. On one hand, psychological approaches such as Cognitive-Behavioral Therapy (CBT), by focusing on the role of negative thoughts and cognitive distortions, have provided effective strategies for treating this disorder. Conversely, religious teachings and the conduct of the Infallible Imams, particularly the Riḍawī conduct, also contain profound cognitive and behavioral strategies for preventing and treating depression. This research aims to conduct a comparative study between the cognitive-behavioral approach and the Riḍawī conduct regarding the treatment of depression, examining the commonalities and contrasts between these two intellectual frameworks. The present study employs a comparative-analytical method with a qualitative approach, conducted through content analysis of religious and psychological texts using library resources and thematic inference. The findings indicate that key concepts of the cognitive-behavioral approach, such as identifying and restructuring negative thoughts, behavioral activation, and the role of the therapist, show significant alignment with the teachings of Riḍawī conduct in areas like self-knowledge, patience, trust in God, contemplation, and remembrance. This correspondence demonstrates the high capacity of Riḍawī conduct for presenting integrative models in the prevention and treatment of depression based on cognitive and .spiritual foundations.

کلیدواژه‌ها English

Depression
Cognitive-Behavioral Approach
Riḍawī Conduct
Psychology
Integrative Therapy
Mental Health
قرآن کریم، (1389ش)، ترجمه مکارم شیرازی، ناصر، قم، علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام.
نهج‌البلاغه، (1391ش)، شریف الرضی، محمدبن حسین، مترجم: محمد دشتی، قم، مؤسسه تحقیقاتی امیرالمؤمنین علیه‌السلام.
‏ابن بابویه، محمد بن على، (1387ق)، عیون أخبار الرضا علیه السلام، تهران، جهان.
ابن شعبه حرانى، حسن بن على، (1363ق)‏‏، تحف العقول، قم، جامعه مدرسین.
ابن همام اسکافى، محمد بن همام بن سهیل، (‏1404ق)، التمحیص، قم، مدرسة الإمام المهدى عجل الله تعالى فرجه الشریف.
انجمن روانپزشکی آمریکا، (2013م)، راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی ویراست پنجم، تهران، روان.
آذربایجانی، مسعود، (1386ش)، روان‌شناسی دین از دیدگاه ویلیام جیمز، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
برنز، دیوید، (1393ش)، از حال بد به حال خوب، ترجمة مهدی قراچه‌داغی، تهران، آسیم.
بک، آرون تی، (1390ش)، شناخت‌درمانی و مشکلات روانی، ترجمة مهدی قراچه‌داغی، درسا، تهران.
تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، (1410ق)،‏ غرر الحکم و درر الکلم،‏ قم،‏ دار الکتاب الإسلامی.‏
حر عاملى، محمد بن حسن، ‏(1409ق)،‏ وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.
حلی، رضی الدین علی بن یوسف، (1366ش)، العدد القویه لدفع المخاوف الیومیه، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره).
حمیرى، عبد الله بن جعفر، (1413ق)،‏ قرب الإسناد، قم‏، مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.‏
دیلمى، حسن بن محمد، (1408 ق‏)،أعلام الدین فی صفات المؤمنین،‏ قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏.
رافت نیا، مسعود و آل یاسین، سیدعلی، (1395ش)، بررسی اختلال افسردگی با استفاده از متون اسلامی، تهران، ششمین کنفرانس بین المللی روان شناسی و علوم اجتماعی.
رشید، زهرا و رشید، مصطفی، (1400ش)، بررسی اثربخشی درمان فراتشخیصی یکپارچه بر علائم اختصاصی افسردگی اساسی، رفتارهای پرخطر، تنظیم هیجان و اضطراب افراد وابسته به متادون. فصلنامه ایده های نوین روانشناسی. ۹ (۱۳)،۱-۱۲.
شامى، یوسف بن حاتم، (1420ق)،‏‏ الدر النظیم فی مناقب الأئمة اللهامیم،‏ قم،‏ مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
طبرسى، على بن حسن‏ (1385ق)، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، نجف، المکتبة الحیدریة‏.
عطاردى قوچانى، عزیز الله‏، (1413ق)، مسند الإمام الرضا ابى الحسن على ابن موسى علیهما السلام‏، بیروت‏، دار الصفوه.
على بن موسى،‏امام هشتم علیه السلام، (1406ق)، الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا علیه السلام،‏ مشهد، مؤسسه آل البیت علیهم السلام.‏
عماد، یاسمن، (1389)، روان درمانی اسلامی افسردگی، یاسوج، همایش منطقه ای سلامت پژوهی در قرآن کریم. 
فصیحی، رویا و همکاران، (1397ش)، مقایسه اثر درمان شناختی - رفتاری و درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد باورهای غیرمنطقی دانشجویان. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان.20 (4) :61-  68.
فقیهی، علی‌نقی و همکاران. (1386ش). مقایسه الگوی چند وجهی اسلامی با مدل شناختی بک در درمان افسردگی، مطالعات اسلام و روانشناسی، 1(1)، 86-69.
فیض کاشانى، محمد محسن بن شاه مرتضى، (1406ق)، الوافی،‏‏ اصفهان،‏ کتابخانه امام أمیر المؤمنین على علیه السلام.
کری، جرالد، (2013م)، نظریه و کاربست مشاوره و روان درمانی، ترجمه یحیی سیدمحمدی، تهران، ارسباران.
کلینی، محمد بن یعقوب، (1388ش)، اصول کافی، مترجم: سعید راشدی و همکاران، تهران، اجود.
کلینى، محمد بن یعقوب (1429‏ق) کافی، قم، دار الحدیث.
گنجی، مهدی (1393ش)، آسیب شناسی روانی بر اساس DSM-5، تهران، ساوالان.
مجلسى، محمد باقر (1403 ق‏) بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏.
موحد ابطحی، سید محمد باقر، (1391ش)، صحیفه رضویه جامعه، مشهد، امید مهر.
موسی رضایی، امیر و همکاران، (1391ش)، بررسی ارتباط جهت‌گیری مذهـبی با اضطراب و افسردگی دانشجویان دانشگاه ‌علوم ‌پزشکی اصفهان. تحقیقات علوم رفتاری، 10(۶)، ۵۰۹-۵۱۹. 
هاوتون، کرک و سالکووس کیس، کلارک (1393ش). رفتاردرمانی شناختی (راهنمای کاربردی در درمان اختلال‌های روانی)، ترجمة حبیب الله قاسم زاده، تهران، ارجمند.

  • تاریخ دریافت 07 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 16 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 29 آبان 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 آذر 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403