امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

شناخت اندیشه و سیره‌ سیاسی امام‌ رضا علیه السلام با تأکید بر دیدگاه‌ مقام معظم رهبری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخ و تمدن اسلامی، موسسه آموزش عالی دارالحکمه، قم، ایران.
2 استاد گروه تاریخ تمدن و معاصر، مجتمع تاریخ، سیره و تمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.
چکیده
در پژوهش حاضر، شناخت اندیشه و سیره سیاسی امام رضا علیه السلام با تأکید بر دیدگاه‌های مقام معظم رهبری، مورد بررسی قرار گرفته است. این مقاله با طرح این پرسش محوری که «امام رضا علیه السلام چگونه با سیاست‌های مأمون پس از قبول ولایت‌عهدی تعامل نمود و اصول ثابت مبارزه سیاسی ایشان در چارچوب شرایط زمانی و مکانی چه بود؟»، به واکاوی رفتار و مواضع سیاسی امام در برابر حکومت عباسی می‌پردازد. روش تحقیق به کار گرفته شده در این مطالعه، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر جمع‌آوری داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای و متون معتبر تاریخی و حدیثی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که امام رضا علیه السلام با درک عمیق از موقعیت بحرانی عصر خویش، با پذیرش اجباری ولایتعهدی، هرگز مشروعیت حکومت مأمون را به رسمیت نشناخت و با وضع شروطی همچون عدم مداخله در امور اجرایی، توطئه مشروعیت‌بخشی وی را خنثی نمود. همچنین، ایشان از این موقعیت برای تبیین مسئله امامت، گسترش شبکه ارتباطی با شیعیان و افشای چهره واقعی حکومت عباسی بهره برد. در نهایت، سیره ایشان الگویی از مبارزه سیاسی حکیمانه و مقاومت فعال در قالب تعامل ظاهری را ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Understanding the Political Thought and Conduct of Imam Reza (A.S.) with Emphasis on the Perspective of the Supreme Leader

نویسندگان English

Mohammad Taghi Sazandegi 1
Nematallah Safari Foroshani 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic History and Civilization, Dar al-Hikma Institute of Higher Education, Qom, Iran.
2 Professor, Department of Civilization and Contemporary History, Complex of History, Conduct, and Islamic Civilization, Al-Mustafa International University, Qom, Iran.
چکیده English

This research examines the understanding of the political thought and conduct of Imam Reza (A.S.), with emphasis on the perspectives of the Supreme Leader. By posing the central question, “How did Imam Reza (A.S.) interact with Al-Ma’mun’s policies after accepting the position of Crown Prince, and what were the constant principles of his political struggle within the framework of spatiotemporal conditions?”, this article analyzes the Imam’s behavior and political stances against the Abbasid rule. The research method employed in this study is descriptive-analytical, based on data collection from library sources and reliable historical and hadith texts. The findings indicate that Imam Reza (A.S.), with a deep understanding of the critical situation of his time, upon the forced acceptance of the crown princehood, never recognized the legitimacy of Al-Ma’mun’s government. By setting conditions such as non-interference in executive affairs, he neutralized the conspiracy to legitimize Al-Ma’mun’s rule. Furthermore, he utilized this position to explain the issue of Imamate, expand the communication network with the Shiites, and expose the true nature of the Abbasid rule. Ultimately, his conduct presents a model of wise political struggle and active resistance within the framework of apparent interaction.

کلیدواژه‌ها English

Imam Reza (A.S.)
Al-Ma&‌‌‌‌‌‌rsquo
mun
Political Struggle
Crown Princehood
Abbasid Rule
قرآن کریم، (1389ش)، ترجمه مکارم شیرازی، ناصر، قم، علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام.
ابراهیم، علیرضا، (۱۳۹۹ش)، مناظرات امام رضا علیه‌السلام با علمای یهود، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
ابن‌‌بابویه ‌قمی، محمدبن ‌علی، (۱۳۷۲ش). عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، مترجم: علی اکبر غفاری، تهران، صدوق.
 ---------،---------، (۱۳۷۷ش). ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، مترجم: ابراهیم بندرریگی، قم، اخلاق.
ابن‌جوزی، ابوالفرج عبدالرحمن‌بن ‌علی‌بن ‌محمد، (۱۳۵۷ش). المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، حیدرآباد، دارالمعارف العثمانیه.
ابن‌شهرآشوب، محمد‌بن علی، (۱۴۱۲ق). مناقب آل ابی‌طالب، مترجم: رسولی محلاتی، قم، علامه.
اصفهانی، ابوالفرج علی‌بن حسین، (۱۳۸۹ش). مقاتل الطالبیین، مترجم: رسولی محلاتی، تهران، فرهنگ اسلامی.
افتخاری، سیدغنی، (۱۳۹۸ش)، امام رضا علیه‌السلام، مامون و موضوع ولایتعهدی، مشهد، به‌نشر.
امین عاملی، احمد، (۱۳۸۵ش)، ضحی الاسلام، مترجم: عباس حسینی، تهران، اقبال.
برقی، ابن‌خالد، (بی‌تا)، المحاسن، قم، دارالکتب الاسلامیه.
پیشوایی، مهدی، (۱۳۷۸ش)، سیره پیشوایان، قم، مؤسسه‌ی امام صادق علیه‌السلام.
جرجانی، علی‌بن محمد، (۱۳۷۰ش)،  شرح‌المواقف، قم، محمد بدرالدین‌ نعسانی‌حلبی‌.
جعفری، محمدتقی، (۱۳۶۵ش)، فرصت ولایتعهدی امام‌ رضا علیه‌السلام در نشر معارف، مجموعه آثار نخستین کنگره‌ جهانی امام‌رضا علیه‌السلام‌، مشهد.
حرعاملی، محمدبن حسن، (۱۴۱۶ق)، وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، قم، موسسه آل‌البیت.
خامنه ای، سیدعلی، (۱۴۰۰ش)، محضر رئوف، تهران، صهبا.
 ------------، (۱۳۹۶ش)، همرزمان‌حسین علیه‌السلام، تهران، موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی.
‌خرمشاهی، بهاءالدین و همکاران، (بی‌تا). حدیث سلسلةالذهب، دائرةالمعارف تشیع، تهران، محبی.
خطیب بغدادی، ابوبکر احمدبن علی‌بن ثابت، (بی‌تا). تاریخ بغداد، بیروت، دارالکتب العلمیه.
درخشه، جلال، (۱۳۹۱ش)، سیاست و حکومت در سیره امام رضا علیه‌السلام، تهران، بنیاد فرهنگی هنری امام رضا علیه‌السلام.
طبری، محمدبن جریر، (۱۳۷۵ش)، تاریخ طبری، مترجم: ابوالقاسم پاینده، تهران، اساطیر.
طقوش، محمد سهیل، (۱۳۹۱ش)، دولت عبّاسیان، مترجم: حجت‌الله جودکی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
عاملی، جعفر مرتضی، (۱۳۶۵ش)، زندگانی سیاسی امام رضا علیه السلام، مشهد، کنگره جهانی حضرت رضا علیه السلام
 ---------------، (۱۴۲۶ق)، الصحیح من سیرة النبی الأعظم‏، قم، دار الحدیث.
عطاردی، عزیزالله، (۱۳۹۷ش)، اخبار و آثار حضرت امام ‌رضاعلیه‌السلام، تهران، صدرا.
فضل‌الله، محمدجواد، (۱۳۹۰ش)، تحلیلی از زندگانی امام‌ رضا علیه‌السلام، مترجم: محمدصادق عارف، مشهد، آستان قدس رضوی.
قلقشندی، علی‌بن احمد، (۱۴۲۷ق)، مآثر الاناقه فی معالم الخلافه، بیروت، عالم الکتاب.
قندوزی، سلیمان‌بن ابراهیم، (۱۴۲۲ق)، ینابیع الموده، محقق حسینی، قم، دارالاسوه.
کارخانه، علی، (۱۳۹۲ش)، سیره سیاسی امام رضا علیه‌السلام و تحلیل مسئله ولایتعهدی، قم، بوستان کتاب.
کراجکی، محمدبن علی و نعمه، عبدالله، (۱۴۱۰ق)، کنز الفوائد، قم، دار الذخائر.
کلینی، محمدبن یعقوب اسحاق، (۱۳۷۵ش)، اصول کافی، مترجم: محمدباقر کمره‌ای، قم، اسوه.
مالکی، ابن‌صباغ، (۱۴۲۲ق)، فصول المهمه، قم، دارالحدیث.
ماوردی، ابوالحسن ‌علی‌بن محمد، (۱۴۲۱ق)، أدب الدنیا و الدین، بیروت، دار و مکتبه الهلال.
محقق، سیدعلی، (۱۳۵۰ش)، زندگانی پیشوای هشتم؛ امام علی‌بن موسی الرضا علیه‌السلام، قم، نسل جوان.
مفید، محمدبن محمدبن نعمان، (۱۴۱۳ش)، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، محقق: مؤسسه‌ آل ‌البیت، قم، دارالمفید.
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی). 
https://farsi.khamenei.ir/

  • تاریخ دریافت 02 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 17 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 26 آبان 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 آذر 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403