امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

الگوی پیشرفت فرهنگی مبتنی بر آموزه‌های رضوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه علوم قرآن حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
چکیده
پیشرفت فرهنگی به‌عنوان محوری اساسی در تعالی جامعه، نیازمند الگویی جامع و بومی است که همسو با ارزش‌های دینی باشد. این پژوهش با هدف تدوین الگوی پیشرفت فرهنگی مبتنی بر آموزه‌های رضوی و با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که الگوی پیشنهادی مبتنی بر سیره و سخنان امام رضا علیه‌السلام بر شش مؤلفه کلیدی استوار است. مؤلفه اول «امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر» است که به‌عنوان نظارت اجتماعی، زمینه اصلاح و ترقی جامعه را فراهم می‌سازد. مؤلفه دوم «توجه به نهاد خانواده» است که با محوریت تقویت حس دینی، توجه به استعدادهای فردی و اجتناب از آموزش‌های تحمیلی، بنیادی‌ترین نقش را در تربیت نسل ایفا می‌کند. مؤلفه سوم «جلوگیری از فساد و فحشا» است که از طریق راهکارهای عملی مانند ازدواج به ‌هنگام، ترویج فرهنگ کار و تفریحات سالم و اشاعه فرهنگ حیا و عفاف محقق می‌شود. مؤلفه چهارم «مبارزه با مصرف‌زدگی و اسراف» است که با تأکید بر قناعت، تقدیر معیشت، مسئولیت‌پذیری و استفاده بهینه از سرمایه‌ها، به حفظ ثروت‌های ملی می‌انجامد. مؤلفه پنجم «ترویج خلقیات مثبت» است که نمونه بارز آن مهرورزی به‌عنوان عاملی برای ایجاد وحدت اجتماعی و دفع بلاهاست. در نهایت، مؤلفه ششم «گسترش فرهنگ مدارا» است که به‌عنوان حلقه وصل تفاوت‌ها، زمینه سازگاری با تکثر آرا و جذب افراد به‌سوی آموزه‌های اسلامی را فراهم می‌آورد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که استقرار این الگوی شش ‌بعدی نه‌تنها زمینه‌ساز پیشرفت فرهنگی است، بلکه با ایجاد بستر فرهنگی سالم، پایداری و پویایی سایر عرصه‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را نیز تضمین می‌نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Model for Cultural Progress Based on the Teachingsof Imam Reza (A.S.)

نویسنده English

Reza Morshedlo
Faculty Member,Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
چکیده English

Cultural progress, as a fundamental axis for societal excellence, requires a comprehensive and indigenous model aligned with religious values. This research aims to formulate a model for cultural progress based on the teachings of Imam Reza (A.S.) using a descriptive-analytical method. The findings indicate that the proposed model, based on the conduct and statements of Imam Reza (A.S.), rests upon six key components .The first component is “Enjoining Good and Forbidding Evil,” which, as a form of social oversight, provides the grounds for the reform and advancement of society. The second component is “Attention to the Family Institution,” which, centered on strengthening religious sentiment, attending to individual talents, and avoiding imposed education, plays the most fundamental role in nurturing the next generation. The third component is “Preventing Corruption and Immorality,” achieved through practical strategies such as timely marriage, promoting a culture of work and healthy recreation, and disseminating a culture of modesty and chastity .The fourth component is “Combating Consumerism and Extravagance,” which, by emphasizing contentment, prudent management of livelihood, responsibility, and optimal use of resources, leads to the preservation of national wealth. The fifth component is “Promoting Positive Ethical Traits,” a prime example of which is compassion as a factor for creating social unity and warding off calamities. Finally, the sixth component is “Expanding the Culture of Tolerance,” which, as a link between differences, provides the grounds for adapting to the plurality of opinions and attracting individuals towards Islamic teachings.The results of the research indicate that the establishment of this six-dimensional model not only lays the groundwork for cultural progress but also, by creating a healthy cultural foundation, guarantees the stability and dynamism of other social, economic, and political spheres.

کلیدواژه‌ها English

Culture
Progress
Enjoining Good and Forbidding Evil
Family
Positive Ethical Traits
Teachings of Imam Reza (A.S)
قرآن کریم، (1389ش)، ترجمه مکارم شیرازی، ناصر، قم، علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام.نهج‌البلاغه، (1391ش)، شریف الرضی، محمدبن حسین، مترجم: محمد دشتی، قم، مؤسسه تحقیقاتی امیرالمؤمنین علیه‌السلام.ابن بابویه، محمد بن علی، (1431ق)، فقه الرضا علیه‌السلام، بیروت، موسسه آل البیت. ابن بابویه، محمد بن علی، (1404ش)، عیون اخبار الرضا علیه السلام، بیروت، اعلمی.  -----------------، (1413ق)، من لا یحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی. -----------------، (1376ش)، امالی، تهران، کتابچی.-----------------، (1385ش)، علل الشرایع، قم، داوری.ابن جنی، عثمان، (1429ق)، الخصائص، بیروت، دارالکتب العلمیه.ابن حیون، نعمان بن محمد، (1385ق)، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام، قم، موسسه آل البیت.ابن فارس، احمد، (1420ق)، معجم مقاییس اللغه، بیروت، دارالکتب العلمیه.ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414ق)، لسان العرب، بیروت، دار الصادر.اخوان، نعل چی و مجتبی، معصومه، (1392ش)، بررسی اصول استحکام خانواده از دیدگاه حضرت رضا علیه‌السلام، مجموعه مقالات سبک زندگی امام رضا علیه‌السلام، دانشگاه آزاد مشهد.  ایازی، علی نفی، (1391ش)، سازمان نظارت اجتماعی در سیره رضوی، بررسی جلوه های عملی و نظری امربه‌معروف ونهی از منکر در سیره رضوی(مجموعه مقالات)، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.ایران‌منش، علی و نجف‌آبادی، الهام هادی (1400ش).  بررسی عناصر و زمینه های پیشرفت فرهنگی در کشور با رویکرد اسلامی ایرانی. پژوهش های کاربردی مدیریت بازار، 22، 1-16.ایروانی، جواد، (1393ش)، نگاهی به تأثیر فرهنگ بر پیشرفت اقتصادی. پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، 20(101)، 127-151. ----، ----، ( 1389ش)، اصلاح الگوی مصرف از نگاه اسلام، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی.آریان پور، منوچهر، (1385ش)، فرهنگ همراه پیشرو، تهران، نشر جهانی رایانه.آزرمی، سعید، (1379ش)، میثاق مقدس بلوغ ازدواج و تشکیل خانواده، تهران، بشری.آقا جمال خوانساری، محمد، (1366ش)، شرحی بر غرر الحکم، تهران، دانشگاه تهران.بابایی، محمد باقر، (1384ش)، مبانی استراتژی فرهنگی از دیدگاه امام علی علیه‌السلام، تهران، بسیج.بحرانی، سید هاشم، (1374ش) البرهان، قم، موسسه بعثت.بخشی، منصوره، (1393ش)، مجموعه مقالات برگزیده همایش سبک زندگی امام رضا علیه السلام، دانشگاه آزاد مشهد.برقی، احمد بن محمد، (1371ش)، المحاسن، قم، دار الکتب الاسلامیه.پاک نژاد، رضا، ( 1374ش)، ازدواج مکتب انسان سازی، قم، نشر اخلاق.  پرتو، ابوالقاسم، (1387ش)، واژه یاب فرهنگ برابری فارسی واژه گان بیگانه، تهران، اساطیر.پسندیده، عباس، (1385ش)، پژوهشی در فرهنگ حیا، قم، دارالحدیث. پور امینی، محمد باقر، (1392ش)، سبک زندگی، مشهد، آستان قدس رضوی.تبریزی، غلام رضا، (1388ش)، اموال عمومی و حفاظت از آن، مشهد، سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری.تمیمی آمدی، عبد الواحد، (1410ق)، غررالحکم، قم، دار الکتب السلامی.جعفری، محمد تقی، (1386ش)، فرهنگ پیشرو فرهنگ پیرو، تهران، موسسه علامه جعفری. جمال زاده، محمد علی، (1345ش)، خلقیات ما ایرانیان، تهران، مجله مسائل ایران.جوادی آملی، عبدالله، (1385ش)، نظارت عمومی امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر از عوامل پیشرفت، پاسدار اسلام، ش300، ص6-8. جوادی آملی، عبدالله، (1391ش)، مفاتیح الحیاه، تهران، اسراء.  ---------------، (1395ش)، ادب فنای مقربان، تهران، اسراء.حرانی، ابن شعبه، (1404ق)، تحف العقول، قم، موسسه نشر اسلامی.حرعاملی، محمد بن حسن، (1403ق)، وسائل الشیعه، بیروت، داراحیاء التراث العربی. ------------------، (1414ق)، هدایة الامة الی الاحکام الائمه، مشهد، آستان قدس رضوی.حسین پور، جمیله، (1392ش)، مجموعه مقالات دومین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، تهران، مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.حکیمی، محمد، (1379)، معیارهای اقتصادی در تعالیم رضوی علیه‌السلام، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی. ----------، (1392ش)، سخنان امام رضا علیه السلام، مشهد، آستان قدس رضوی. ----------، (1394ق)، فرازهایی از سخنان امام رضا علیه‌السلام، مشهد، آستان قدس رضوی. حلوانی، حسین بن محمد، (1408ق)، نزهه الناظر و تنبیه الخاطر، قم، مدرسه امام مهدی علیه‌السلام.حلی، جعفربن حسن، ( 1409ق)، شرایع الاسلام، تهران، استقلال.حیدری، داوود، (1388ش)، باورها و تأثیر آن در اصلاح الگوی مصرف، مشکوه، 28(4)، 147-160.خارستانی، اسماعیل، (1393ش)، نقش صلة رحم در تحکیم خانواده، پژوهش های اجتماعی اسلامی، 20(100)، 151-170.خارستانی، سیفی و اسماعیل، فاطمه، (1393ش)، موانع و راهکارهای تحکیم نهاد خانواده از منظر، سیره و آموزه های رضوی، فرهنگ رضوی، 2(7)، 107-144.خامنه‌ای، سیدعلی، (1392)، الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت: برگرفته از بیانات حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی.خرازی، محسن، (1415ق)، الامر بالمعروف و النهی عن المنکر، قم، موسسه نشر اسلامی.داوودی، محمد، (1387ش)، تربیت دینی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. دفتر امور فرهنگی وزارت کار، (1381ش)، فرهنگ و آداب کار در کلام امام رضا علیه‌السلام، تهران، وثوق.دورانت، ویلیام، (1401ش)، لذات فلسفه، مترجم: عباس زریاب، تهران، نگاه.دهخدا، علی اکبر، (1390ش)، لغت نامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران. راغب اصفهانی، حسین بن محمد،(1412ق)، مفردات الفاظ القران، بیروت، دار القلم.رفیع، جلال، (1385ش)، فرهنگ مهاجم فرهنگ مولد، تهران، اطلاعات.  زمخشری، جارالله، (1417ش)، الفائق فی غریب الحدیث، بیروت، دارالکتب العلمیه.سالاری گوهرریزی، محمدجابر و همکاران، (1399ش)، پیاده‌سازی اخلاق اجتماعی از دیدگاه امام علی علیه‌السلام و امام رضا علیه‌السلام در دانشگاه فرهنگیان، روانشناسی و علوم رفتاری ایران، 24(1)، 64-77.سفیری، خدیجه، (1393ش)، مجموع مقالات سومین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، تهران، مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.سلمان پور، علی نژاد، (1391ش)، یادگاری تبیین و تشریح مفهوم مبانی و مؤلفه های الگوی پیشرفت ایرانی اسلامی، تهران، مجموعه مقالات اولین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.سورین، ورنر و تانکارد جیمز، ( 1393ش)، نظریه‌‏های ارتباطات، مترجم: علیرضا دهقان، تهران، دانشگاه تهران.سیاه پوش، امیر، (1392ش)، الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، تهران، موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی.سیستانی، علی، (1414ق)، قاعده لا ضرر و لا ضرار، بیروت، دار المورخ العربی. شرفی، محمدرضا، (1399)، مهارت‌های زندگی در سیره‌ی رضوی، مشهد، آستان قدس رضوی.طباطبایی، محمد حسین، (1417ق)، المیزان، قم، جامعه مدرسین.طبرسی، حسن بن فضل، (1412ق)، مکارم الاخلاق، قم، الشریف المرتضی.طریحی، فخرالدین، (1375ش)، مجمع البحرین، تهران، مرتضوی.طوسی، محمد بن حسن، (1407ش)، تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلامیه. فاضل مقداد، جمال الدین مقداد بن عبدالله، (1419ق)، کنز العرفان فی فقه القران، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی. فتال نیشابوری، محمد بن حسن، (1409ق)، روضه الواعظین و بصیرة المتعظین، قم، رضی.فرید تنکابنی، مرتضی، (1380ش) راهنمای انسانیت، ترجمه نهج الفصاحه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی. فیض کاشانی، ملا محسن، (1379ش)، تفسیر الصافی، تهران، مکتبه الصدر.-----------------، (1406ق)، الوافی، اصفهان، کتابخانه امام امیرالمومنین علیه السلام. قاری، سید محمد، (1392ش)، مجموعه مقالات سبک زندگی امام رضا علیه‌السلام، دانشگاه آزاد مشهد. قمی، عباس، (1414ق)، سفینه البحار، قم، اسوه.کتابچی، محسن، (1387ش)، آیین زندگی از دیدگاه امام رضا علیه السلام، مشهد، الف. کلینی، محمد بن یعقوب، (1407ق)، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیة.کوهن، توماس، (1373ش)، ساختار انقلاب های علمی، مترجم: سعید زیبا کلام، تهران، سمتلطیفی، حسین، (1388ش)، اعتدال و میانه روی درآموزه‌‏های رضوی، مشکوه، 28(4)، 118-134.مجلسی، محمد باقر، (1403ق)، بحار الانوار، قم، داراحیا التراث. مجلسی، محمد تقی، (1406ق)، روضه المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، قم، موسسه فرهنگی اسلامی کوشان بور.مصطفوی، حسن، (1430ق)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بیروت، دار الکتب العلمیه. مطرزی، ناصر،(1979م)، المغرب فی ترتیب المعرب، حلب، مکتبه عسامه ابن زید.مطهری، مرتضی، (1377ش)، حماسه حسینی، تهران، صدرا. -------------، (1380ش)، عدل الهی، تهران، صدرا.-------------، (1390ش)، مجموعه آثار، تهران، صدارا معین، محمد، (1360ش)، فرهنگ فارسی، تهران، امیر کبیر.مورن، ادگار، (1379ش)، درآمدی بر اندیشه پیجیده، مترجم: افشین جهان دیده ، تهران، نی. مهدی زاده، حسین، (1382ش)، «آموزه‌‏های اسلامی در باب تقلید از الگوها»، معرفت، 67، 84-93.نجف، محمد مهدی، (1406ق)، صحیفه الرضا علیه‌السلام، مشهد،کنگره جهانی حضرت رضا علیه السلام. نجفی، محمد حسن، (1376ش)، جواهر الکلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه.نصری، محسن، (1392)، اقتصاد رضوی علیه‌السلام: مبانی اقتصاد مقاومتی از دیدگاه امام رضا علیه‌السلام، قم، حدیث راه عشق.نوری، حسین‌ بن محمدتقی، (1408ق)، مستدرک الوسال و مستنبط الوسائل، بیروت، موسسه آل بیت علیهم السلام لإحیاء التراث. یزدی، محمد کاظم، (1409ق)، العروه، بیروت، موسسه اعلمی.

  • تاریخ دریافت 12 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 03 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 17 آذر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 17 آذر 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403