تحلیل سیره رضوی در تشکیل و تحکیم نهاد خانواده و راهکارهای مقابله با چالش‌های معاصر

شجاعی, مهسا; منتظمی, مرتضی; محمدی نبی کندی, باب اله

doi:10.22034/ijs.2025.428843.1236

تحلیل سیره رضوی در تشکیل و تحکیم نهاد خانواده و راهکارهای مقابله با چالش‌های معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مهسا شجاعی ¹

مرتضی منتظمی ²

باب اله محمدی نبی کندی ³

¹ دانشجوی کارشناسی آموزش ابتدایی، دانشگاه فرهنگیان عترت واوان، شهریار، ایران.

² کارشناسی رشته علوم تربیتی گرایش پیش دبستان و دبستان، دانشگاه فرهنگیان علامه امینی، شهریار، ایران.

³ دکترای تخصصی تفسیر تطبیقی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران.

10.22034/ijs.2025.428843.1236

چکیده

تربیت در خانواده پایه و اساس رشد و تعالی انسان به شمار می آید. عملکرد خانواده به عنوان واحد اجتماعی، نقش انکارناپذیری در برقراری نحوه تعامل‌ها و واکنش‌های اجتماعی داشته و عملکرد سالم و سازنده، ضامن سلامت جامعه خواهد بود. در همین راستا در سیره ائمه اطهار علیهم السلام به ویژه در آموزه‌های امام رضا علیه السلام توجه فراوانی به تربیت افراد در این محیط صورت گرفته است. هدف اساسی مقاله بررسی اهمیت تشکیل و راهکارهای تحکیم نهاد خانواده و نقش والدین در تربیت عاطفی فرزندان از منظر سیره و آموزه های امام رضا علیه السلام بوده که به روش توصیفی-تحلیلی به جمع آوری اطلاعات پرداخته شده است. نتیجه بررسی نشان می‌دهد که پایبندی به آموزه‌های دینی و عمل به سیره و اندیشه‌های معصومین علیهم‌السلام سد محکمی در برابر موانع تحکیم نهاد خانواده خواهد بود. برای تحکیم روابط میان اعضای خانواده باید با ایجاد فضایی عاطفی و با درک نیازها و خواسته‌های مشروع طرفین اقدام کرد.

کلیدواژه‌ها

نهاد خانواده

امام رضا علیه السلام

خانواده رضوی

تعلیم و تربیت

موضوعات

امام رضا علیه السلام و علوم تربیتی

عنوان مقاله English

Analysis of Razavi Conduct in the Formation and Consolidation of the Family Institution and Strategies to Confront Contemporary Challenges

نویسندگان English

mahsa shojaee ¹

morteza montazami ²

BabAllah Mohammadi Nabi Kandi ³

¹ Undergraduate Student of Elementary Education, Al-Itrat Farhangian University, Vavan, Shahriar, Iran.

² Bachelor’s Degree in Educational Sciences, Preschool and Elementary Education Branch, Allameh Amini Farhangian University, Shahriar, Iran.

³ Ph.D. in Comparative Interpretation, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran.

چکیده English

Upbringing in the family is the foundation of human growth and excellence. The performance of the family as a social unit plays an undeniable role in establishing the manner of social interactions and reactions, and healthy and constructive performance guarantees the health of society. Accordingly, in the conduct of the Ahl al-Bayt (peace be upon them), especially in the teachings of Imam Reza (peace be upon him), much attention has been paid to the upbringing of individuals in this environment. The main objective of the article was to examine the importance of forming the family, strategies for consolidating the family institution, and the role of parents in the emotional upbringing of children from the perspective of the conduct and teachings of Imam Reza (peace be upon him), using a descriptive-analytical method for data collection. The result of the investigation shows that adherence to religious teachings and acting upon the conduct and thoughts of the Infallible Imams (peace be upon them) will be a strong barrier against the obstacles to consolidating the family institution. To strengthen the relationships among family members, one should act by creating an emotional atmosphere and understanding the legitimate needs and desires of both parties.

کلیدواژه‌ها English

Family Institution

Imam Reza (peace be upon him)

Razavi Family

Education and Upbringing

قرآن کریم، (1389ش)، ترجمه مکارم شیرازی، ناصر، قم، علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام.
ابن بابویه، محمد بن علی، (1404ق)، عیون اخبار الرضا، تحقیق شیخ حسین اعلمی، بیروت، مؤسسه الاعلمی المطبوعات.
ابن بابویه، محمد بن علی، (1417ق)، امالی، قم، بنیاد بعثت.
اربلی، علی بن موسی، (1381ق)، کشف الغمه فی الائمه، تهران، اسلامیه.
امین عاملی، سید محسن، (1367)، اعیان الشیعه، تهران، سازمان چاپ و انتشارات.
آمدی، عبدالواحد بن محمد، (1377)، غرر الحکم و دررالحکم، تصنیف: مصطفی و حسین درایتی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
بستان، حسین و همکاران، (1388)، اسلام و جامعه شناسی خانواده، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
پناهی، علی احمد، (1398)، نقش زن و مرد در خانواده با رویکرد اسلامی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
پناهی، علی احمد، شریفی، احمدحسین، (1388)، بایست های اخلاقی همسران و نقش آن در تربیت فرزندان، معرفت اخلاقی، شماره1، ص 142-119.
جواد آملی، عبدالله، (1391)، مفاتیح الحیات، قم، اسرا.
چهری، طیب، صفایی مقدم، مسعود، (1392)،جایگاه تربیت عاطفی در تعلیم و تربیت اسلامی، چهارمین همایش انجمن فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی.
حائری کرمانی، حسین، (1384)، سخنان گهربار دررالکلام «حضرت امام علی بن موسی الرضا علیه السلام»، به انضمام سخنان حضرت امام موسی الکاظم علیه السلام، حضرت امام محمد التقی علیه السلام علیه السلام و...، مشهد، انصار.
حر عاملی، محمد بن حسن، (1409ق)، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت علیه السلام.
حرانی، حسن بن علی حسن بن شعبه، (1394ق)، تحف العقول عن آل الرسول، قم، بصیرت.
حسینی شاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد، (1363)، تفسیر اثنی عشری، تهران، میقات.
حکیمی، محمد، (1387)، فرازهایی از سخن امام رضا علیه السلام، مشهد، آستان قدس رضوی.
حیدری، ناهید، پورشایگان، نوشین، (1393)،تکریم و احترام به کودک، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه.
دهخدا، علی‌اکبر، (1377ش)، لغت‌نامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران.
دیلمی، شیخ حسن، (1412ق)، ارشادالقلوب الی الصواب، قم، شریف رضی.
راحمی، حسین علی، (1389)،نقش والدین در تربیت فرزندان، پیوند، شماره 376، ص 7-9.
رضوی دوست، غلامرضا، موسوی، سید محمد حسین، شایان فر، جواد، حسومی، ولی الله، (1394)، بایستگی های اخلاقی زیست خانوادگی از منظر امام رضا علیه السلام، اخلاق زیستی، شماره 15، ص41-70.
ساروخانی، باقر، (1370)، دایرالمعارف علوم اجتماعی، تهران، کیهان.
ساروخانی، باقر، (1379)، جامعه شناسی خانواده، تهران، سروش.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، (1429ق)، الجامع الصغیر فی احادیث البشیر النذیر، بیروت، درالفکرالطباعه و النشر ولتوزیع.
شرف الدین، سید حسین، (1378)، تحلیلی اجتماعی از صله رحم، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
شعاری نژاد، علی اکبر، (1392)، روانشناسی رشد، تهران، اطلاعات.
طبرسی، حسن بن فضل، (1392ق)، مکارم الاخلاق، بیروت، مؤسسه الاعلمی المطبوعات.
طوسی، محمدبن حسن، (1414ق)، الأمالی، قم، دارالثفافه.
عامرطائی، عبدالله بن احمد، (1408ق)، صحیفه الرضا، مترجم محمدرضا ضمیری، قم، مؤسسه امام مهدی(عج).
عطاردی قوچانی، عزیز اللّه، (1406ق)، مسند الامام رضا علیه السلام، مشهد، کنگره جهانی حضرت رضا علیه السلام.
علی‌بن‌موسی علیه‌السلام، امام هشتم، (1406ق)، الفقه المنسوب الإامام الرضا علیه السلام، قم، آل البیت لإحیاء التراث.
عمید، حسن، (1343)، فرهنگ فارسی عمید، تهران، امیرکبیر.
فقیهی، علی نقی و نجفی، حسن، (1392)، عوامل تربیت عاطفی فرزندان در خانواده برگرفته از احادیث، مجله اسلام و پژوهش های تربیتی، سال 5(2)، 5-28.
فولادی، محمد، (1382)، بررسی میزان و عوامل اقتصادی- اجتماعی مرتبط با سرقت در میان جوانان شهر قم، قم، سازمان مدیریت و برنامه ریزی.
قائمی امیری، علی، (1391)، خانواده در اسلام، تهران، شرکت چاپ و نشر کتاب های درسی ایران.
کاشانی، فیض، (بی تا)، محجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء، قم، جامعه مدرسین.
کلینی، مجمد بن یعقوب، (1365)، کافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
کمالی دزفولی، علی، (1369)، قرآن و مقام زن، تهران، هادی.
گروه محققان، (1363)، جامعه شناسی روش های درمان گروهی، قم، دفتر همکاری حوزه و دانشگاه.
مجلسی، محمد باقر، (1403ق)، بحار الانوار، بیروت، دارالحیاء التراث العربی.
مجلسی، محمد تقی، (1416ق)، لوامع صاحبقرانی (شرح الفیه)، قم، مؤسسه دار التفسیر.
مرکز مطالعات و پژوهش های فرهنگی حوزه علمیه، (1385)، نشاط در خانواده، صباح، 5(19)، 105- 122.
مکارم شیرازی، ناصر، (1378)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
ناصف، شیخ منصور علی، (1975م)، التاج الجامع للاصول فی احادیث الرسول(ص)، بیروت، دارالفکر.
نوری طبرسی، حسین، (1408ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.