امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

گزارش تاریخی از بلایای طبیعی دوره عباسیان پس از واقعه تخریب مرقد مطهر امام حسین علیه‌السلام(تبیین روایات امام رضا علیه‌السلام درباره تأثیر حرمت تربت کربلا بر کاهش بلایا)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیارگروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
چکیده
تعالیم امام رضا علیه‌السلام سرشار از دقایق و نکات ظریفی است که توجه به آنها می‌تواند سنت‌های الهی حاکم بر جهان آفرینش را برای ژرف‌اندیشان و اهل تحقیق آشکار سازد. یکی از این سنت‌ها که از سیره عملی آن حضرت قابل‌استنباط است، رابطه میان حرمت تربت مقدس سیدالشهدا علیه‌السلام و کاهش بلایای طبیعی می‌باشد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به داده‌های تاریخی دست‌اول، در پی پاسخ به این پرسش است که آیا پس از واقعه شوم تخریب مرقد مطهر امام حسین علیه‌السلام توسط متوکل عباسی در سال ۲۳۶ قمری، حجم و شدت بلایای طبیعی در قلمرو خلافت عباسی دستخوش تغییر محسوسی شده است یا خیر. یافته‌های تحقیق که مبتنی بر بررسی و دسته‌بندی نظام‌مند بلایای طبیعی دوره اول عباسی(از آغاز تا پایان حکومت متوکل) است، نشان می‌دهد که بیشترین حجم کمی و کیفی این بلایا، با ویژگی‌هایی چون تنوع، گستردگی جغرافیایی، تلفات انسانی بسیار بالا و خسارات مالی بی‌سابقه، در سال‌های حکومت متوکل به‌ویژه پس از تخریب حرم حسینی به وقوع پیوسته است. این امر همخوانی قابل تأملی با مفاد روایات امام رضا علیه‌السلام درباره نقش حرمت زدایی از تربت کربلا در افزایش مصایب و بلاها دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Historical Report on Natural Disasters during the Abbasid Era after the Destruction of the Holy Shrine of Imam Hussain (A.S.) (An Explanation of the Narrations of Imam Reza (A.S.) regarding the Impact of Violating the Sanctity of the Soil of Karbala on the Reduction of Disasters)

نویسنده English

Vajihe Golmakani
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
چکیده English

The teachings of Imam Reza (A.S.) are replete with precise and subtle points, attention to which can reveal the divine laws governing the universe for profound thinkers and researchers. One such law, inferable from the practical conduct of His Holiness, is the relationship between respecting the sacred soil of the Master of Martyrs (A.S.) and the reduction of natural disasters. This research, using a descriptive-analytical method and relying on primary historical data, seeks to answer whether the volume and intensity of natural disasters within the Abbasid Caliphate changed noticeably after the heinous destruction of the Holy Shrine of Imam Hussain (A.S.) by the Abbasid caliph Al-Mutawakkil in 236 AH. The findings of the research, based on a systematic examination and categorization of natural disasters during the early Abbasid period (from the beginning until the end of Al-Mutawakkil›s rule), indicate that the greatest quantitative and qualitative volume of these disasters—characterized by diversity, vast geographical spread, very high human casualties, and unprecedented financial losses—occurred during the years of Al-Mutawakkil›s rule, especially after the destruction of the Hussaini Shrine. This shows a remarkable concordance with the content of the narrations from Imam Reza (A.S.) concerning the role of desecrating the soil of Karbala in increasing calamities and disasters.

کلیدواژه‌ها English

Imam Reza (A.S.)
The Soil of Imam Hussain (A.S.)
Natural Disasters
Abbasid Caliphate

ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، (۱۹۹۲م)، المعارف، قاهره، الهیئه المصریه العامه للکتاب.
ابن اثیر، عز الدین أبو الحسن على بن ابى الکرم، (۱۳۸۵ق)، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر.
ابن بابویه، محمد بن على‏. (1378ق‏)، عیون أخبار الرضا علیه السلام‏، تهران، جهان.
ابن تغری بردی، یوسف بن تغری بردی الاتابکی، (۱۳۹۲ق). النجوم الزاهرة فی ملوک مصر والقاهرة، قاهره، الموسسه المصریه العامه.
 ابن حجر عسقلانی، ابوالفضل احمد بن علی، (۱۴۱۳ق)، بذل الماعون فی فضل الطاعون، ریاض، دارالعاصمه.
ابن ساعی، علی بن انجب، (۱۳۰۹ق)، مختصر اخبار الخلفاء، مصر، المطبعه الأمیریه.
ابن ظافر ازدی، علی بن ظافر، (۱۴۲۲ق)، أخبار الدول المنقطعه، قاهره، مکتبه الثقافه الدینیه.
 ابن عبدالحکم، ابوالقاسم، (۱۴۱۵ق)، فتوح مصر والمغرب، القاهره، مکتبه الثقافه الدینیه.
ابن قولویه، جعفر بن محمد، (۱۳۸۸ش)، کامل الزیارات، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، (۱۳۳۹ش)، فرزندان ابوطالب، مترجم: جواد فاضل، تهران، علمی.
ابی الفداء، اسماعیل بن علی، (۱۴۱۷ق)، تاریخ أبی الفداء المسمی المختصر فی أخبار البشر، بیروت، دار الکتب العلمیه.
ازدی، یزید بن محمد، (۱۴۲۷ق)، تاریخ الموصل، بیروت، دار الکتب العلمیه.
امامقلی پور سفیددشتی، سارا، (۱۳۹۳ش)، اقتصاد بلایای طبیعی، تهران، نور علم.
بک، عیسی، (بی‌تا)، تاریخ البیمارستانات فی الإسلام، بیروت، دار الرائد العربی.
بلاذری، احمد بن یحیی، (۱۹۹۶م)، انساب الاشراف، بیروت، دارالفکر.
بلاذری، احمد بن یحیى، (۱۳۳۷ش)، فتوح البلدان، تهران، نقره.
ثعالبی، عبدالملک بن محمد بن إسماعیل، (بی‌تا)، ثمار القلوب فی المضاف والمنسوب، قاهره، دار المعارف.
حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، (۱۳۷۶ش)، وقایع السنین و الاعوام، تهران، احیاء کتاب.
ذهبی، محمد بن احمد، (۱۴۰۹ق)، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، بیروت، دار الکتاب العربی.
سباعی، احمد، (۱۳۸۵ش)، تاریخ مکه از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه (۱۳۴۴ق)، تهران، مشعر.
سید، ایمن فؤاد، (۱۴۰۰ش)، دولت فاطمیان در مصر، تحلیلی جدید، مترجم: اسماعیل باغستانی، تهران، نشر نی.
طبری، محمد بن جریر، (۱۳۷۵ش)، تاریخ طبری، مترجم: ابوالقاسم پاینده، تهران، اساطیر.
طبری، محمد بن جریر، (بی‌تا)، تاریخ الأمم والملوک، بی‌نا، نورلایب.
طوسی، محمد بن حسن، (۱۳۸۸ش)، الأمالی، مترجم: حسن زاده، قم، اندیشه هادی.
العدوی، احمد، (۲۰۱۸م)، الطاعون فی العصر الاموی، بیروت، المرکز العربی للأبحاث و دراسه السیاسات.
لسترینج، گای، (۱۳۷۷ش)، جغرافیای تاریخ سرزمین‌های خلافت شرقی، مترجم: محمد عرفان، تهران، علمی و فرهنگی.
مسعودی، على بن الحسین، (۱۳۷۴ش)، مروج الذهب و معادن الجوهر، مترجم: ابوالقاسم پاینده، تهران، علمی و فرهنگی.
مطاع، احمد بن احمد بن محمد، (۱۴۰۷ق)، تاریخ الیمن الإسلامی من سنة ۲۰۴ق إلى سنة ۱۰۰۶ق، بیروت، منشورات المدینه.
مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد، (۱۳۶۱ش)، احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم، تهران، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
مقریزی، تقی الدین احمد بن علی، (۱۴۰۸ق)، النقود الاسلامیة المسمی بشذور العقود فی ذکر النقود، بیروت، دارالزهراء.
مؤلف ناشناخته، (۱۳۶۶ش)، تاریخ سیستان، تهران، پدیده خاور.
مؤلف ناشناخته، (۱۳۹۱ق)، أخبار الدولة العباسیة و فیه أخبار العباس و ولده، بیروت، دار الطلیعه للطباعه و النشر.
والترز دالس، مایکل و الترز، (۱۳۹۵ش)، طاعون و افول تمدن اسلامی، مترجم: قربان بهزادیان نژاد، تهران، پژوهشکده تاریخ اسلام.
وما، ا. دو، (۱۳۷۵ش)، جغرافیای تاریخی بغداد، مترجم: ایرج پروشانی، تهران، بنیاد دایره المعارف اسلامی.
یعقوبی، احمد بن اسحاق، (۱۳۵۶ش)، البلدان، مترجم: محمد ابراهیم آیتی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
یعقوبی، احمد بن اسحاق، (۱۳۹۵ش)، تاریخ یعقوبی، مترجم: محمد ابراهیم آیتی، تهران، علمی و فرهنگی.
 

  • تاریخ دریافت 17 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 19 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 02 بهمن 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403