امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

ابعاد طراحی، ساخت و بهره برداری مسکن مبتنی بر آموزه‌های امام رضا علیه‌السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرس و پژوهشگر علوم دینی، کارشناسی ارشد نهج البلاغه، دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام، مشهد، ایران.
2 دانش آموخته کارشناسی عمران دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام، مشهد، ایران.
3 دانش آموخته کارشناسی مترجمی زبان انگلیسی، دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام، مشهد، ایران.
چکیده
پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-تفسیری، به بازخوانی مبانی طراحی و ساخت مسکن در چارچوب معماری اسلامی با تأکید بر سیره امام رضا علیه‌السلام می‌پردازد. در مواجهه با چالش‌های معاصر معماری مسکن از قبیل مصرف‌گرایی، بی‌هویتی و فاصله‌گیری از مفاهیم اصیل زیستی، پرسش اصلی این پژوهش آن است که اصول و مبانی معماری اسلامی در حوزه مسکن بر اساس آموزه‌های رضوی چیست و چگونه می‌توان این اصول را در قالب الگویی متعادل و کاربردی بازتولید نمود؟. در این راستا، با استناد به آیات قرآن کریم، روایات معصومین علیهم‌السلام و به‌ویژه سیره امام رضا علیه‌السلام، چارچوبی نظام‌مند ارائه شده که در آن مسکن نه به عنوان پدیده‌ای صرفاً فیزیکی، بلکه به مثابه «کانونی زنده و برکت‌آفرین» تحلیل می‌گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که معماری رضوی بر اصولی چندبعدی استوار است که از جمله آن‌ها می‌توان به قبله‌محوری به عنوان محور سازمان‌دهی فضایی، وسعت متعادل، حفظ حریم خصوصی، سادگی توأم با زیبایی، استحکام و امنیت، و تلفیق کارکردهای مادی و معنوی اشاره کرد. همچنین این پژوهش با نوآوری در تبیین جزئیات طراحی فضاهای داخلی و بیرونی- از جمله آشپزخانه، سرویس‌های بهداشتی و نما - بر اساس متون دینی، الگویی عملیاتی و قابل اجرا پیشنهاد می‌دهد که قابلیت تطبیق با نیازهای مسکن معاصر را دارا است. در نهایت، این تحقیق بر بازخوانی و روزآمدسازی این اصول به عنوان راهبردی برای خلق مسکن پایدار، هویت‌مند و پاسخگو به نیازهای جامعۀ اسلامی تأکید می‌ورزد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Dimensions of Housing Design, Construction, and Utilization in Religious Teachings, with an Emphasis on the Doctrines of Imam Reza (A.S.)

نویسندگان English

Faezeh Ghadrdanjavan 1
Masoud AhmadiDroh 2
Mahla Hamedani Doroh 3
1 Lecturer and researcher in religious sciences, Master's degree in Nahjul-Balagha, Imam Reza International University, Mashhad, Iran.
2 Bachelor of Civil Engineering from Imam Reza International University, Mashhad, Iran.
3 Bachelor's degree in English Translation, Imam Reza International University, Mashhad, Iran.
چکیده English

The present study employs an analytical-interpretive approach to revisit the principles of housing design and construction within the framework of Islamic architecture, with an emphasis on the conduct (sirah) of Imam Reza (A.S.). In addressing contemporary challenges in residential architecture, such as consumerism, loss of identity, and detachment from authentic living concepts, the primary research question is: what are the principles and foundations of Islamic architecture in the domain of housing based on the teachings of Imam Reza, and how can these principles be reproduced in the form of a balanced and practical model? To this end, by drawing upon verses from the Holy Quran, narrations from the Infallibles (Peace Be Upon Them All), and particularly the conduct of Imam Reza (A.S), a systematic framework is presented. Within this framework, a house is analyzed not as a merely physical phenomenon, but as a “vital and blessing-generating nucleus.” The findings indicate that Razavi architecture is founded on multidimensional principles, among which are: qibla-centricity as the axis of spatial organization, balanced spaciousness, preservation of privacy, simplicity coupled with beauty, structural integrity and security, and the integration of material and spiritual functions. Furthermore, with innovation in detailing the design of interior and exterior spaces—including the kitchen, sanitary facilities, and façade—based on religious texts, this study proposes an operational and implementable model capable of adapting to contemporary housing needs. Ultimately, this research emphasizes the revisitation and modernization of these principles as a strategy for creating sustainable, identity-rich housing that is responsive to the needs of Islamic society.

کلیدواژه‌ها English

Imam Reza (A.S.)
Housing Design
Home
Islamic Architecture
Engineering Compliance

قرآن کریم، (1389ش) ترجمه مکارم شیرازی، ناصر، قم، انتشارات علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام.
ابن بابویه، حسن بن علی، (1378ش)، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، تهران، جهان.
ابن بابویه، محمدبن علی، (1362ش)، الخصال، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن شعبه، حسن بن علی، (1404ق)، تحف العقول عن آل الرسول صلی الله علیهم، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
آمدی، ابوالفتح، (1368ش)، غررالحکم و دررالکلم، تهران، دارالکتاب الاسلامیه.
برقی، احمد بن محمد، (1371ش)، المحاسن، قم، دارالکتب الاسلامیه. 
پاینده، ابوالقاسم، (1324ش)، نهج الفصاحه، تهران، جاویدان. 
جوادی آملی، عبدالله، (1391ش)، مفاتیح‌ الحیات، قم، اسراء.
حائری، مرتضی و طاهری خرم آبادی، سید حسن، (1365ش)، صله الرحم و قطیعتها، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
حرّ عاملی، محمد بن حسن، (1416ق)، وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، بیروت، دار إحیاء التراث العربی. 
حَرّانی، ابن شعبه، (1297ق)، تحف العقول، قم، آل علی علیه‌السلام.
حسین پور، رضا، بلالی اسکویی، آزیتا، و کی نژاد، محمدعلی، (1397ش)، ارزیابی مفاهیم اسلامی طراحی مسکن، با هدف بازآفرینی در مسکن معاصر، پژوهش های معماری اسلامی، 6(3)،  49-21. 
حکیمی، محمد و همکاران، (1380 ش)، ترجمه الحیاه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی. 
حمزه نژاد، مهدی، و افتخاریان، سیدمازیار، (1394ش)، شاخص های سبک زندگی اسلامی در طراحی مسکن، همایش ملی معماری و شهرسازی بومی ایران.
دهخدا، علی‌اکبر، (1390ش)، لغت نامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران.
دیلمی، حسن بن محمد، (1412ق)، إرشاد القلوب، قم، المطبعه الحیدریه.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412ق)، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالشامیه. 
رمضان قنبری، غزاله و فخاری، ژیلا، (1394ش)، نور و رنگ در معماری اسلامی ایرانی، همدان، اولین همایش بین المللی و سومین همایش ملی معماری، عمران و محیط زیست شهری.
ستوده نیا، محمدرضا، علاء الدین، سید محمدرضا، (1394ش)، معماری و خانه‌سازی قرآنی در عصر حکومت امام مهدی علیه السلام، اصفهان، کوثر. 
طبرسی، فضل بن حسن، (1347ش)،تفسیر جوامع الجامع، تهران، دانشگاه تهران. 
طبرسی، فضل بن حسن، (1370ش)، مکارم الاخلاق، قم، الشریف الرضی.
طوسی، ابوجعفر محمدبن حسن، (1376ش)، تهذیب الاحکام، تهران، صدوق.
طوسی، محمد بن حسن،(1376ش)، الامالی، تهران، دارالثقافه و دارالکتاب الاسلامیه.
علی بن موسی علیه‌السلام، (1406ق)، فقه المنسوب إلی الإمام الرضا علیه‌السلام، قم، آل البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث.
قمی، عباس، (1388ش)، سفینه البحار و مدینه الحکم و الآثار، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامى آستان قدس رضوی.
کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، (1363ش)، الکافی، قم، دارالحدیث.
مجلسی، محمدباقر، (1403ق)، بحارالانوار: الجامعه لدر أاخبار الأئمه الأطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
مفید، محمد بن محمد،(1413ق)، الرساله الاولی فی الغیبه، قم، الموتمر العالمی الالفیه الشیخ المفید.
نوری، حسین بن محمدتقی، (1408ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، آل البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث. 
دوره 3، شماره 8
تابستان 1404
صفحه 162-194

  • تاریخ دریافت 09 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 22 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 07 مرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404