امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

واکاوی ابعاد تربیت فیزیکی، جسمانی از منظر تعالیم امام رضا علیه‌السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه آموزشی علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده
در جهان امروز که پیچیدگی‌های زندگی مدرن، سلامت جسمانی انسان را با چالش‌های بی‌سابقه‌ای مواجه ساخته، بازخوانی و بازسازی الگوهای تربیت جسمانی بر اساس آموزه‌های ناب دینی، به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل شده است. این پژوهش با هدف تبیین ابعاد تربیت جسمانی از منظر روایات امام رضا علیه‌السلام و با تمرکز بر این پرسش محوری که «ابعاد اصلی تربیت جسمانی در منظومه فکری امام رضا علیه‌السلام کدام‌اند و چه ارتباطی با تربیت جامع انسانی دارند؟» انجام شده است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با مطالعه نظام‌مند متون روایی، به واکاوی دقیق سخنان امام رضا علیه‌السلام پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که از منظر ایشان، تربیت جسمانی در قالب یک «نظام یکپارچه‌نگر» و در شش بُعد اساسی «مدیریت خواب و بیداری»، «پاکیزگی و بهداشت فردی»، «تغذیه»، «ورزش و تحرک بدنی»، «روزه» و «مدیریت شهوات» سامان یافته است. آنچه این الگو را به شدت متمایز می‌سازد، نگرش عمیقاً حکمت‌محور و غایت‌گرایانه آن است؛ به‌گونه‌ای که هر یک از این ابعاد، فراتر از یک توصیه بهداشتی صِرف، به عنوان «جلوه‌ای از عبادت عملی» و «ابزاری برای تربیت نفس و تقرب به خداوند متعال» تحلیل می‌شوند. این پژوهش از طریق ارائه این الگوی نظام‌مند و مستند، چارچوبی نظری و کاربردی برای بازتعریف جایگاه واقعی تربیت جسمانی در نظام تعلیم و تربیت اسلامی فراهم می‌آورد و گامی اساسی در جهت تلفیق سلامت جسمانی و تعالی معنوی در جوامع اسلامی برمی‌دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An Analysis of the Dimensions of Physical and Bodily Education from the Perspective of the Teachings of Imam Reza(A.S)

نویسنده English

Mozhdeh Alizadeh
Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran.
چکیده English

In today’s world, where the complexities of modern life pose unprecedented challenges to human physical health, the re-examination and reconstruction of models for physical education based on authentic religious teachings has become an undeniable necessity. This research aims to explain the dimensions of physical education from the perspective of the narrations of Imam al-Rida (peace be upon him), focusing on the central question: What are the main dimensions of physical education in the intellectual framework of Imam al-Rida (peace be upon him), and how are they related to comprehensive human education? The present study, employing a descriptive-analytical method and a systematic review of narrative texts, has conducted a precise analysis of the statements of Imam al-Rida (peace be upon him). The findings indicate that from his perspective, physical education is organized within a “holistic system” comprising six fundamental dimensions: “Management of Sleep and Wakefulness,” “Cleanliness and Personal Hygiene,” “Nutrition,” “Exercise and Physical Activity,” “Fasting,” and “Management of Desires.” What distinctly sets this model apart is its profoundly wisdom-oriented and teleological approach; in such a way that each of these dimensions is analyzed not merely as a health recommendation, but as “a manifestation of practical worship” and “a means for self-cultivation and drawing nearer to God Almighty.” By presenting this systematic and evidence-based model, this research provides a theoretical and practical framework for redefining the true position of physical education within the Islamic education system, taking a fundamental step towards integrating physical health and spiritual transcendence in Islamic societies.

کلیدواژه‌ها English

Physical Education
Imam Reza(A.S).Peace be upon himHealth
Islamic Education
Al-Sira al-Radawiyya The Conduct of Imam Reza(A.S)
قرآن کریم، (1389ش)، ترجمه مکارم شیرازی، ناصر، قم، انتشارات علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام. 
ابن بابویه، علی بن محمد، (1406ق). فقه الرضا علیه‌السلام، قم، آل البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث.
ابن بابویه، محمد بن علی بن حسین، (1378ش)، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، تهران، جهان.
اسماعیلی، علی اکبر، (1389ش). بررسی عوامل مؤثر بر تربیت جسمانی در احادیث شیعه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، بخش علوم تربیتی دانشکده علوم انسانی دانشگاه ابن سینا.
امجدی، ام البنین، رفیعی، علیرضا، یوسف پور، محمد، (1393ش)، شگفتی‌های درمانی انجیر و رازهای نهفتة آن در قرآن و طب سنتی، مجلّه‌ طب سنّتی اسلام و ایران، 5(3)،244-230.
انصاریان، حسین، (1393ش)، تفسیر حکیم، قم، دارالعرفان.
پاینده، ابوالقاسم‏، (1363ش)‏، نهج الفصاحة، تهران، دنیاى دانش.‏
حر عاملی، محمد بن حسن، (1403ق)، وسائل الشیعه، بیروت، دارالکتب الاسلامیه.
دریایی، محمد، (۱۳۸۹ش). طب‌الرضا علیه‌السلام و طب نوین، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری زیتون سبز.
رضایی اصفهانی، محمد علی، (1383ش)، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، قم، مبین.
زبری‌قاینی، محمدحسن، (1394ش)، هزار موضوع هزار حدیث از امام علی‌بن‌موسی‌الرضا علیه‌السلام، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
سهیلی آزاد، علی اکبر، پورجاه، ناهید، علمدار، الهه، (1384ش)، بررسی دریافت‌های غذایی دانش آموزان مدارس ابتدایی، مجله پژوهشی دانشکده پزشکی، 29(2)، 168-265.
شعبانی، بهار، غلامرضا، عرفانی، نصرالله، بختیار، زهرا، (1386ش)، نظرسنجی و نیازسنجی از دانش آموزان در خصوص درس تربیت بدنی در مدارس متوسطه شهرستان ملایر سال تحصیلی 83-84. نشریه حرکت، (23)، 153-164.
طاهرخانی، مجتبی، (۱۴۰۱ش)، نگرشی در سیره تربیتی امام رضا علیه‌السلام، تهران، گیوا.
طباطبایی، سید محمد حسین، (1374ش)، ترجمه تفسیر المیزان، مترجم: سید محمد باقر موسوی همدانی، قم، جامعه مدرسین قم.
علوی، سید حمیدرضا، (1391ش)، نکات اساسی در فلسفه تعلیم و تربیت و مکاتب فلسفی تربیتی، کرمان، انتشارات دانشگاه شهید باهنر.
علیزاده، مژده، علوی، سید حمیدرضا، (1397ش)، الگوی آموزشی قرآن کریم، تهران، آوای نور.
قرشی، سید علی اکبر، (1377ش)، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت.
کجباف، محمد باقر، (1384ش)، رفتارهای جنسی در اندیشه دینی، مطالعات راهبردی زنان، (27).
کریستنس، جانسون، (1391ش)، روش تحقیق در علوم تربیتی (ترجمه علی اکبر خسروی بابایی، کامبیز پوشنه، محرم آقازاده)، تهران، آییژ.
کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، (1401ق)، الکافی، بیروت، دار صعب دار المعارف للمطبوعات.
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، (1404ق)، بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی.
مطهری، مرتضی، (1376ش)، مجموعه آثار، تهران، صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر، (1374ش)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
ملک‌زاده، زینب، و همکاران، (1395ش)، بررسی تأثیر الکل در عملکرد بدن انسان با نگاهی به آیه های قرآن کریم، احادیث و طب سنتی، 3(1)، 20-102. 
منسوب  به علی بن موسی علیه‌السلام، (1389ش). ترجمه و شرح رساله ذهبیه، مترجم: محمد حسن ربانی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی. 
منسوب به علی بن موسی علیه‌السلام، (۱۴۰۲ ق)، الرسالة الذهبیة، قم، مرکز الفکر.
منسوب به على بن موسى علیه‌السلام، (1381ش)، طب و بهداشت از امام على بن موسى الرضا علیه‌السلام، تهران،‏ معراجى.‏
نصری، عبدالله، (1368ش)، مبانی انسان شناسی در قرآن، تهران، جهاد دانشگاهی دانشگاه علامه طباطبایی.
نوری، میرزا حسین، (1407ق)، مستدرک الوسائل، قم، آل البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث.
هاشمی نوربخش، حسن، (1384ش)، ورزش از دیدگاه اسلام، قم، سبط النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله.

Antonovsky,A. (1997). Salutogenese: zur Entmystifizierung der Gesundheit. Tübingen: DGVT-Verlag.
Tosti, V., Bertozzi, B., & Fontana, L. (2018). “Health benefits of the Mediterranean diet: Metabolic and molecular mechanisms”. Cell Metabolism, 27(2), 319-
 
دوره 3، شماره 8
تابستان 1404
صفحه 62-91

  • تاریخ دریافت 16 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 27 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 23 تیر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404