امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

ابعاد تربیت فرزند در قلمرو خانواده مبتنی بر تعالیم امام رضا علیه‌السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری مدیریت آموزش عالی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش با هدف بازشناسی سیره تربیتی امام رضا علیه‌السلام در عرصه «تربیت فرزند در محیط خانواده» انجام شده است. با توجه به خلأ موجود در ارائه مدلی نظام‌مند و یکپارچه که پیوند دیالکتیکی این دو محور را تبیین کند، این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و از طریق تحلیل اسنادی منابع معتبر دینی و حدیثی، به واکاوی سیره رضوی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد از منظر امام رضا علیه‌السلام، خانواده نهادی تربیت‌محور و پروژه‌ای الهی-انسانی است که تشکیل آن، با تأکید بر معیار صلاحیت اخلاقی در انتخاب همسر و آدابی همچون تقدس‌بخشی به آغاز زندگی، امری ضروری و راهبردی برای تربیت نسل صالح محسوب می‌شود. در حوزه تربیت فرزند، الگویی جامع، پیشگیرانه و مرحله‌ای ارائه شده که از دوران پیش از تولد تا نوجوانی را دربرمی‌گیرد و در آن، ابعاد جسمانی، عاطفی، عقلانی و معنوی به صورت متوازن و با محوریت محبت عاقلانه، احترام، نظارت غیرمستقیم و تقویت خوداتکایی پرورش می‌یابند. نوآوری این تحقیق در ارائه الگویی یکپارچه است که در آن تشکیل خانواده به عنوان بستر و تربیت فرزند به عنوان غایت، در پیوندی ناگسستنی تعریف می‌شوند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Dimensions of Child-Rearing within the Family Domain based on the Teachings of Imam Reza (A.S.)

نویسنده English

Mohammad Norouzi
Ph.D. Candidate, Higher Education Management, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.
چکیده English

This research was conducted with the aim of delineating the educational tradition of Imam Reza (peace be upon him) in the realm of “child-rearing within the family environment.” Given the existing gap in providing a systematic and integrated model that explicates the dialectical connection between these two axes, this study, employing a descriptive-analytical method and through documentary analysis of authentic religious and hadith sources, has investigated the Razavi tradition. The findings indicate that, from the perspective of Imam Reza (peace be upon him), the family is a education-centric institution and a divine-human project. Its establishment, with an emphasis on the criterion of moral competence in spouse selection and rites such as sanctifying the commencement of marital life, is considered a necessary and strategic imperative for raising a righteous generation. In the domain of child-rearing, a comprehensive, preventive, and stage-based model is presented, encompassing the period from before birth to adolescence. In this model, physical, emotional, intellectual, and spiritual dimensions are developed in a balanced manner, centered around rational affection, respect, indirect supervision, and the fostering of self-reliance. The innovation of this research lies in presenting an integrated model in which family formation is defined as the foundation and child-rearing as the ultimate goal, in an inseparable connection.

کلیدواژه‌ها English

Imam Reza (A.S.)
Principles
Ideal Family
Child-Rearing
قرآن کریم، (1389ش)، ترجمه مکارم شیرازی، ناصر، قم، انتشارات علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام. 
ابن بابویه، حسن بن فضل، (1404ق)، من لایحضره الفقیه، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، انتشارات اسلامی.
ابن بابویه، محمد بن علی، (1361ش)، معانی الاخبار، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، انتشارات اسلامی.
ابن بابویه، محمد بن علی، (1404ق)، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، بیروت، اعلمى للمطبوعات.
ابن بابویه، محمد بن علی، (1416ق)، الخصال، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، انتشارات اسلامی.
ابن شعبه، حسن بن علی، (1404ق)، تحف العقول عن آل الرسول صلی الله علیهم، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، انتشارات اسلامی.
ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414ق)، لسان العرب، بیروت، دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع–دار صادر.
ابن‌فهد حلی، احمد بن محمد، (1407ق)، عده الداعی و نجاح الساعی: کتاب علمی، دینی، اخلاقی، عبادی، قم، دارالکتاب الاسلامی.
ادهمی، (1398ش)، سیره امام رضا علیه‌السلام در تربیت فرزند، مبلغان، 244، 76-71. 
اسماعیلی یزدی، عباس، (1385ش)، فرهنگ تربیت، قم، مسجد مقدس جمکران.
انصاریان، حسین، (1376ش)، نظام تربیت در اسلام، قم، ام ابیها سلام‌الله‌علیها.
پاک نیا، عبدالکریم، (1348ش)، ویژگی‌های امام رضا علیه‌السلام، خصائص الرضویه، قم، نسیم کوثر.
تلافی داریانی، علی اکبر(1373ش)، فضائل الرضا علیه‌السلام، تهران، نیک معارف.
حرعاملی، محمدبن حسن، (1416ق)، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412ق)، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالشامیه.
رضوی دوست، غلامرضا و همکاران، (1394ش)، بایستگی‌های اخلاقی زیست خانوادگی از منظر امام رضا علیه‌السلام، اخلاق زیستی، 15، 70-41. 
شیخی، معصومه، حسینیان، مهدی، (1403ش)، سیره عملی امام رضا علیه‌السلام در ابعاد اخلاقی تربیتی، قم، امتداد حکمت. 
طاهائی، سیده فاطمه، (1394ش)، رهنمودهای تربیت دینی، مشهد، به نشر.
طاهرخانی، مجتبی، (1401ش)، نگرشی در سیره تربیتی امام رضا علیه‌السلام، تهران، گیوا.
طائی بصری، احمد بن عامر، (1406ق)، صحیفه الرضا علیه‌السلام، منسوب به حضرت علی بن موسی الرضا علیه‌السلام، تحقیق محمد مهدی نجف، مشهد، کنگره جهانی امام رضا علیه‌السلام.
طبرسی، حسن بن فضل، (1370ش)، مکارم الاخلاق، قم، الشریف الرضی. 
طوسی، محمد بن حسن، (1414ق)، الأمالی، قم، دارالثقافه.
عباسقلی، سپهر، (1348ش)، ناسخ التواریخ، تصحیح محمد باقر بهبودی، تهران، اسلامیه.
عطاردی قوچانی،عزیز الله، (1365ش)، مسند الامام الرضا علیه‌السلام، مشهد،کنگره جهانی امام رضا علیه‌السلام.
علی بن موسی الرضا علیه‌السلام، (1406ق)، فقه الرضا علیه‌السلام، قم، آل البیت لإحیاء التراث.
فیض کاشانی، محمدبن شاه مرتضی، (1415ق)، تفسیر الصافی، تهران، مکتبه الصدر.
فیض کاشانی، محمدبن شاه مرتضی، (1406ق)، الوافی، اصفهان، مکتبه الامام امیرالمومنین علی علیه‌السلام العامه.
قبیسی عاملی، محمد حسن، (1403ق)، الامام علی ابن موسی الرضا علیه‌السلام، بیروت، بی‌نا.
کلینی رازی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، (1381ش)، الاصول من الکافی، تهران، مکتبه الصدوق.
کلینی، محمدبن یعقوب، (1363ش)، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه. 
گروه نویسندگان،(1366ش)، مجموعه آثار دومین کنگره جهانی امام رضا علیه‌السلام، مشهد، کنگره جهانی امام رضا علیه‌السلام.
مجلسی، محمدباقر، (1403ق)، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
محسنی، طاهره، (1402ش)، الگوی خانواده تراز اسلامی از منظر امام رضا علیه‌السلام، مطالعات اسلامی خانواده و زنان، شماره2، 84-41. 
مصطفوی، حسن، (1368ش)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، فرهنگ و ارشاد اسلامی. 
مکارم شیرازی، ناصر، (1372ش)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه. 
نوری، حسین‌بن محمدتقی، (1408ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، موسسه آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.
همت بناری، علی، (1377ش)، امام رضا علیه‌السلام و تربیت فرزند، فرهنگ کوثر، 17، 45-40. 
دوره 3، شماره 8
تابستان 1404
صفحه 92-125

  • تاریخ دریافت 09 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 05 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 31 تیر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404