امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

جایگاه ارتباطات بین فردی در استحکام نظام خانواده مبتنی بر تعالیم امام رضا علیه‌السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای علوم ارتباطات اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد مقدس، ایران.
چکیده
خانواده به عنوان بنیادی‌ترین نهاد اجتماعی، در عصر حاضر با چالش‌های ارتباطی جدی مواجه است. ضعف در مهارت‌های ارتباطی، یکی از عوامل اصلی ناپایداری و فروپاشی این نهاد به شمار می‌رود. این پژوهش با هدف تبیین الگوی ارتباطات بین‌فردی برگرفته از کلام و سیره امام رضا علیه‌السلام و نقش آن در تحکیم روابط خانوادگی انجام شده است. پرسش اصلی تحقیق این است که کدام مؤلفه‌های رفتاری در سیره رضوی می‌تواند راهگشای بهبود روابط بین‌فردی در کانون خانواده باشد. این مطالعه با رویکردی تحلیلی و با روش کتابخانه‌ای، به واکاوی منابع روایی و تاریخی مرتبط با سیره امام رضا علیه‌السلام و تطبیق آن با نظریه‌های مدرن ارتباطات انسانی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آموزه‌های رضوی شامل مؤلفه‌هایی چون «ایجاد فضای امن برای گفت‌وگو»، «مهرورزی»، «تکریم شخصیت»، «مخاطب‌شناسی»، «عدالت در رفتار» و «خودآرایی» است. این مؤلفه‌ها که در چارچوب مفهومی «الگوی پنج‌بعدی ارتباطات»(شامل گشودگی، همدلی، حمایت‌گری، مثبت‌نگری و تساوی) قابل‌تحلیل هستند، انطباق ساختاری چشمگیری با نظریه‌هایی مانند «حوزه عمومی» هابرماس دارند. نتیجه آن که به‌کارگیری این الگوی رفتاری می‌تواند به ایجاد آرامش، تقویت صمیمیت و کاهش تعارضات در خانواده منجر شده و به‌عنوان راهکاری اثربخش برای مقابله با بحران‌های ارتباطی مورداستفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Position of Interpersonal Communication in Strengthening the Family System Based on the Teachings of Imam Reza (A.S.)

نویسنده English

Hadi zareie
Ph.D. in Social Communication Sciences, Islamic Azad University, Mashhad, Iran.
چکیده English

The family, as the most fundamental social institution, faces serious communication challenges in the modern era. A deficiency in communication skills is considered one of the primary factors in the instability and dissolution of this institution. This research aims to elucidate a model of interpersonal communication derived from the words and conduct (Seerah) of Imam Reza (A.S.) and its role in consolidating family relationships. The main research question is: which behavioral components in the Razavi tradition can guide the improvement of interpersonal relationships within the family nucleus? Employing an analytical approach and a library research method, this study scrutinizes narrative and historical sources related to the conduct of Imam Reza (A.S.), aligning them with modern theories of human communication. The findings indicate that the Razavi teachings encompass components such as “creating a safe space for dialogue,” “affectionate behavior,” “respect for personal dignity,” “audience awareness,” “justice in conduct,” and “self-grooming.” These components, which can be analyzed within the conceptual framework of the “Five-Dimensional Communication Model” (comprising openness, empathy, supportiveness, positivism, and equality), demonstrate a remarkable structural congruence with theories such as Habermas’s “Public Sphere.” The conclusion is that the application of this behavioral model can lead to the establishment of tranquility, the enhancement of intimacy, and the reduction of conflicts within the family. It can, therefore, be utilized as an effective strategy for confronting communication crises.

کلیدواژه‌ها English

Imam Reza (A.S.)
Interpersonal Communication
Family Consolidation
Communication Skills

قرآن کریم، (1389ش)، ترجمه مکارم شیرازی، ناصر، قم، علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام.
ابن بابویه، محمد بن على، (‏1398ق)‏، التوحید، قم،‏ جامعه مدرسین.‏
ابن‌بابویه، محمد بن علی، (1378ش)، عیون اخبار الرضا علیه السلام، تهران، جهان.
اروین گافمن،(1392ش)، داغ ننگ، مترجم: مسعود کیانپور، تهران، مرکز.
ازکیا، مصطفی، (1380ش)، جامعه شناسی توسعه، تهران، کلمه.
برنشتاین، فلیپ و برنشتاین، مارسی، (1380ش)، روش‌های درمان مشکلات زناشویی، مترجم: حسن توزنده‌جانی و نسرین کمال‌پور، مشهد، مرندیز.
پیشوایی، مهدی، (1390ش)، سیره پیشوایان: نگرشی بر زندگی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی امامان معصوم علیهم السلام، قم، موسسه امام صادق علیه السلام.
تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، (1410ق)،‏ غرر الحکم و درر الکلم، قم،‏ دار الکتاب الإسلامی.‏
جوادی آملی، عبدالله، (1388ش)، تفسیر تسنیم، قم، اسراء.
حسن نژاد کاشانی، بهزاد و پایسته، مهسا، (1402ش)، تبیین شبکه مفهومی ارتباط؛ الگویی مبتنی بر مناظرات امام رضا علیه السلام، پژوهشنامه امام رضا علیه السلام و علوم روز، 1(1)، 50-27.
حسینی، کبری و همکاران، (1395ش)، بررسی ارتباط زیارت امام رضا علیه السلام با احساس شادکامی و رضایت از زندگی، پژوهش در دین و سلامت، 3(11)، 11-4.
خانیکی، هادی و همکاران، (1394ش)، واکاوی «گفت‌وگوی کندوکاوی» در ارتباطات انسانی؛ مطالعه دیدگاه‌های صاحب‌نظران گفت‌وگو و تعلیم و تربیت در خصوص کاربرد آموزشی این الگو، انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 11(41)، 130-101.
رتیزر، جورج، (1383ش)، نظریه جامعه شناسی در دوران معاصر، مترجم: محسن ثلاثی، تهران، علمی و فرهنگی.
شریفی، عنایت‌الله و همکاران، (1395ش)، روش‌های تبلیغی امام رضا علیه السلام، فرهنگ رضوی، 5(19)، 176-149.
شکریازی، امید و حیاتی، صفر، (1394ش)، مطالعه تطبیقی کیفیت زندگی(کیفیت ارتباطات و ویژگی‌های شخصیتی سالمندان) بین سالمندان ساکن در سرای سالمندان و سالمندان ساکن در خانواده مورد مطالعه: سالمندان شهر ارومیه، مطالعات جامعه‌شناسی، 8(28)، 94-77.
عباسی دره‌بیدی، احمد، (1400ش)، تسهیل ارتباط میان مردم و حاکمیت مبتنی بر ارائه الگوی مفاهمه و درک متقابل در تعالیم قرآن و سیره رضوی، پژوهشنامه امام رضا علیه السلام و علوم روز، 1(1)، 122-94.
علم‌الهدی، سید امیرحسن، شریفی، علی، (1394ش)، ارتباطات انسانی در فرهنگ رضوی، فرهنگ رضوی، 3(11)، 108-77.
فرهنگی، علی‌اکبر، (1391ش)، مبانی ارتباطات انسانی، تهران، رسا.
کرایب، یان، (1381ش)، نظریه اجتماعی مدرن، مترجم: عباس مخبر، تهران، آگاه.
مجلسی، محمدباقر، (1403ق)، بحارالأنوار، بیروت، مؤسسه الوفا.
محسنیان‌راد، مهدی، (1369ش)، ارتباط شناسی ارتباطات انسانی، تهران، سروش.
محسنیان‌راد، مهدی، (1378ش)، ارتباط شناسی، تهران، سروش.
مطهری، مرتضی، (1381ش)، سیری در سیره نبوی، تهران، صدرا.
مهدی‌زاده، سید محمد، (1396ش)، نظریه‌های رسانه و اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی، تهران، همشهری.
میناوند، محمدقلی، (1385ش)، اینترنت و توسعه سیاسی: حوزه عمومی در فضای سایبرنتیک، پژوهش علوم سیاسی، 2(2)، 146-119.
نقیه، محمدرضا و ناجی، علیرضا، (1391ش)، سیاست اخلاقی در سیره امام رضا علیه السلام، اخلاق، 2(6)، 86-67.
نوری، حسین بن محمدتقی، (1408ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.
هنریان، مسعوده و یونسی، سیدجلال، (1390ش)، بررسی علل طلاق در دادگاه‌های خانواده تهران، مطالعات روانشناسی بالینی، 2(3)، 153-125.

Hawkins,Alue, (2004). A Comprehensive Framework for Marriage Education, Family Relations, Vol. 53, Iss. 5.
 
دوره 3، شماره 7
بهار 1404
صفحه 165-192

  • تاریخ دریافت 09 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 22 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 07 اسفند 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1404