امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

واکاوی تطبیقی رویکرد درمانی پذیرش و تعهد(اکت) با تعالیم روان شناختی امام رضا علیه‌السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری روانشناسی بالینی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
2 استادیار گروه روانشناسی، دانشگاه بین‌المللی امام رضا علیه‌السلام، مشهد، ایران.
چکیده
بنیانگذاران رویکرد و روش درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (اکت) به عنوان یکی از جدیدترین و موفق‌ترین رویکردها، با الهام از فلسفه شرقی و با تکیه بر ذهن آگاهی، برخی پارادایم‌ها و روش های سابق روانشناسی را به چالش کشیده اند. به نظر می‌رسد این رویکرد در مقایسه با برخی رویکردهای پیش از خود شباهت بیشتری با ادیان الهی به خصوص اسلام یافته است. این پژوهش تلاش نموده است تا به طور دقیق تر بدین سوال پاسخ دهد که چه میزان مشابهت و در چه ساحت هایی میان اسلام و اکت وجود دارد. روش تحقیق این نوشتار بررسی تطبیقی مبانی نظری و روش درمانی اکت و آموزه های اسلام شیعی با تاکید بر تعالیم امام رضا علیه السلام، با استفاده از منابع اصلی آنها و به شیوه مروری و تحلیلی بوده است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که شباهت های جدی میان این دو وجود دارد. همچنین راهکارهای مختلف اکت برای بهزیستی، دارای مشابهت های فراوانی در آیات قرآن و روایات اسلامی است.  
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of the Therapeutic Approach of Acceptance and Commitment Therapy (ACT) with the Psychological Teachings of Imam Reza (A.S.)

نویسندگان English

Mojtaba Ahmadian 1
Ata Tehranchi 2
1 PhD Candidate in Clinical Psychology, Shahed University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Psychology, Imam Reza International University, Mashhad, Iran.
چکیده English

The founders of Acceptance and Commitment Therapy (ACT), as one of the newest and most successful therapeutic approaches, inspired by Eastern philosophy and relying on mindfulness, have challenged some prior paradigms and methods in psychology. It appears that this approach, compared to some of its predecessors, exhibits greater similarity to divine religions, particularly Islam. This research has sought to answer more precisely the question of to what extent and in what domains similarities exist between Islam and ACT. The research method of this paper is a comparative review and analysis of the theoretical foundations and therapeutic methods of ACT and Shiite Islamic teachings, with emphasis on the teachings of Imam Reza (A.S.), using their primary sources. The results of this study indicate that there are significant similarities between the two. Furthermore, various ACT techniques for well-being find considerable parallels in the verses of the Holy Quran and Islamic narrations.

کلیدواژه‌ها English

Imam Reza (A.S.)
Psychology
Religion
Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

قرآن کریم، (1389ش)، ترجمه مکارم شیرازی، ناصر، قم، علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام.
ابدالی، اعظم و همکاران، (1395ش)، اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر اضطراب امتحان و تاب آوری تحصیلی دانش آموزان دختر مقطع دوم متوسطه(پایان نامه کارشناسی ارشد)، کرمانشاه، دانشگاه رازی.
ابن ابی الحدید، عبد الحمید بن هبه الله، (1404ق)، شرح نهج‌البلاغه، قم، مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی.
ابن بابویه، محمد، (1373ش)، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، مترجم: حمیدرضا مستفید و علی اکبر غفاری، تهران، صدوق.
ابن بابویه، محمد، (1374ش)، امالی، تهران، کتابچی.
ابن حیون، نعمان، (1383ش)، دعائم الاسلام، قم، آل البیت علیهم‌السلام.
ابن طاووس، علی، (1348ش)، اللهوف علی قتلی الطفوف، تهران، جهان.
ابن قولویه، جعفر، (1356ق)، کامل الزیارات‏، نجف، دار المرتضویه.
انصاریان، حسین، (1393ش)، توبه آغوش رحمت، قم، دارالعرفان.
آمدی، عبدالواحد، (1366ش)، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، مترجم: مصطفی درایتی، قم، مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامی.
بن سلیمان غازی، داوود، (1376ش)، مسند الرضا علیه‌السلام، مترجم: محمد جواد حسینی جلالی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
بنت، ریچارد و اولیور، جوزف، (1399ش)، درمان پذیرش و تعهد:  (ACT) 100 نکته، 100 تکنیک، مترجم: عمران حشمتی، تهران، ارجمند.
بنی جمالی، شکوه السادات و احدی، حسن، (1390ش)، علم النفس از دیدگاه دانشمندان اسلامی و تطبیق آن با روانشناسی جدید، تهران، دانشگاه علامه طباطبائی.
جوادی آملی، عبدالله، (1394ش)، حالات دل مثل فصول چهارگانه است، اقبال و ادبار دل را رهبری کنید. (بازیابی از خبرگزاری مهر).
حر عاملی، محمد بن حسن، (1418ق)، الفصول المهمه فی أصول الأئمه (تکمله الوسائل)، قم، معارف اسلامی امام رضا علیه‌السلام.
حرانی، احمد، (1392ش)، تحف العقول عن آل الرسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، مترجم: صادق حسن زاده، قم، آل علی علیه‌السلام.
خدایاری فرد، محمد و همکاران، (1400ش)، مبانی نظری و روش شناسی سنجش دینداری، تهران، دانشگاه تهران.
دلخوش، زهرا و موسوی، آیدا، (1395ش)، ساختار استعاری قرآن و رویکرد تعهد و پذیرش در سلامت روان، همایش ملی سلامت از دیدگاه قرآن کریم، بجنورد، جهاد دانشگاهی.
دوستی، پیمان و همکاران، (1397ش)، راهنمای درمان گروهی بر اساس پذیرش و تعهد درمانی، تهران، امین نگار.
دیلمی، حسن بن محمد، (1214ق)، ارشاد القلوب، قم، الشریف الرضی.
رضوی دوست، غلامرضا و همکاران، (1394ش)، نقش صبر در آرامش و سلامت معنوی انسان از نگاه قرآن و روایات اسلامی، تاریخ پزشکی، 25، 160-129.
صادقی فسایی، سهیلا و عرفان منش، ایمان، (1394ش)، مبانی روش شناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی، مورد مطالعه: تاثیرات مدرن شدن بر خانواده ایرانی، راهبرد فرهنگ، 8(29)، 91-61.
طبرسی، حسن، (1370ش)، مکارم الاخلاق، قم، شریف رضی.
کجباف، محمدباقر و همکاران، (1401ش)، طراحی الگوی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر اساس اسلام، پژوهش در دین و سلامت، 8(4)،58-50.
کریمی، عبدالقاسم، (1384ش)، اسباب و زمینه های توهم تعارض علم و دین، کلام اسلامی، (53)، 159-145.
کشاورز افشار، حسین و همکاران، (1397ش)، اثربخشی درمان مبتنی بر تعهد و پذیرش (ACT) بر اضطراب فراگیر، پایش، 17، 296-289.
کلینی، محمد بن یعقوب، (1363ش)، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیه.
کلینی، محمد بن یعقوب، (1364ش)، روضه کافی، مترجم: سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، علمیه اسلامیه.
کلینی، محمد بن یعقوب، (1375ش)، الاصول من الکافی، مترجم: محمدآخوندی و علی اکبر غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
کلینی، محمد بن یعقوب، (1407ق)، الفروع من الکافی، مترجم: محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
لطف آبادی، حسین و همکاران، (1386ش)، بررسی آموزش روش شناسی پژوهش در روان شناسی و علوم تربیتی در ایران، نوآوری‌های آموزشی، 140-109.
مجلسی، محمدباقر، (1403 ق)، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
محدثی، جواد، (1388ش)، عمل، معیار ایمان، فرهنگ کوثر، (78)، 17-8.
محمدپور، محمد و همکاران، (1399ش)، مقایسه اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی (MBCT) و درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) بر بهبود مؤلفه‌های کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به صرع کانونی، پژوهش‌های نوین روانشناختی، (57)، 1-18.
محمدی ری شهری، محمد، (1388ش)، گزیده دانشنامه امام حسین علیه‌السلام، مترجم: عبدالهادی مسعودی، قم، دارالحدیث.
مطهری، مرتضی، (1394ش)، مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی: انسان و ایمان، قم، صدرا. 
مکارم شیرازی، ناصر، (1401)، استفتائات جدید، قم، مدرسه الامام علی بن ابی طالب علیه‌السلام. 
منتظر، عباس و همکاران، (1395ش)، غنی سازی روش درمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) با استفاده از آموزه‌های اسلامی و عرفان اسلامی، دومین همایش ملی تحقیقات نوین در حوزه علوم تربیتی و روانشناسی ایران، مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی سروش حکمت مرتضوی.
نوری، ربابه، (1394ش)، اثربخشی روان درمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد بر ولع مصرف و تنظیم شناختی هیجان در بیماران تحت درمان نگه دارنده با متادون(پایان نامه دکتری)، دانشگاه خوارزمی.
نوری، محمدتقی، (1408 ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، موسسه آل البیت لاحیا التراث.
نیازی، محسن و همکاران، (1398ش)، دین و سلامت؛ فراتحلیلی بر مطالعات و پژوهش های دین داری و سلامت روان در ایران(مورد مطالعه: پژوهش های انجام شده در دهه 80 و نیمه اول دهه 90)، روانشناسی سلامت، 168-193.
هریس، راس، (1394ش)، در جستجوی شادی، مترجم: مریم فاتحی زاده و شیرین عظیمی فر، تهران، دانژه.
هریس، راس، (2021م)، مبانی نظری درمان مبتنی بر تعهد و پذیرش به زبانی ساده (قسمت اول)، علی فیضی. (بازیابی از مرکز خدمات روانشناسی و مشاوره زندگی)
هیز، استیون سی، (۱۳۹۶)، انتخاب شما کدام است؟ دامهای ذهن یا راه زندگی، مترجم: بهاره دهقانی و همکاران، اصفهان، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان.
 
Abu-Raiya, H., & Pargament, K. I. (2011) Empirically based psychology of Islam: summary and critique of the literature. Mental Health, Religion & Culture, 14 2, 93-115.
Akter, N. (2020). Acceptance and Commitment Therapy Protocol for the Treatment of Substance Abuse Among Muslims. Widener University. ProQuest Dissertations Publishing: ProQuest Publishing No. 28089641.
Binzaqr, H. (2017). A multiple regression analysis of locus of control and psychological flexibility regarding the total mental well-being of Muslims. St. Mary’s University of Texas: ProQuest.
Dousti, P., Ghodrati, G., & Ebrahimi, M. (2015). The effect of Acceptance and Commitment Therapy on the reduction of anxious thoughts in students. Environment conservation jornal(16), 327-333.
Hackney, C. H., & Sanders, G. S. (2003). Religiousity and Mental Health: A meta analysis of recent studies. Journal for scientific studies of religion(42), 43-45.
Hayes, S. C., Luoma, J. B., Bond, F. W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006). Acceptance and Committment Therapy: Model, process and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1-25.
Hayes, Strosahl & Wilson (2012), Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change.
Kettani, H. (2019). The World Muslim Population. Boca Raton: Jenny Stanford Publishing.
Klerman, G. L., & Weissman, M. M. (1989). Increasing Rates of Depression. JAMA, 2229-2235.
Nieuwsma, J. A., Walser, R. D., & Hayes, S. C. (2016). ACT for Clergy and Pastoral Counselors. Oakland, CA: New Harbinger.
Novac Consulting Group. (2017). City of Lawrence Strategic Planning Process. Lawrence.
Rosenbaum, P. R. (2010). Design of Observational Studies. Philadelphia: Springer.
Sawatzky, R., Ratner, P. A., & Chiu, L. (2005). A meta-analysis of the relationship between spirituality and quality of life. Social Indicators Research, 72(2), 153-188.
Tanhan, A. (2019). Acceptance and Commitment Therapy with Ecological Systems Theory: Addressing Muslim Mental Health Issues and Wellbeing. Positive Psychology & Wellbeing, 197-219.
York Al-Karam, C. (2018). Islamic Psychology: Towards a 21st Century. Journal of Islamic Ethics, 97-109.
دوره 3، شماره 7
بهار 1404
صفحه 6-37

  • تاریخ دریافت 08 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 20 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 07 اسفند 1403
  • تاریخ اولین انتشار 08 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 08 خرداد 1404