امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

نقش آموزه‌های امام رضا علیه‌السلام در تحکیم نهاد خانواده و تربیت اجتماعی - سیاسی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد تمام ارتباطات، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران.
چکیده
امام رضا علیه‌السلام، در تداوم سیره پدران معصوم خویش، با تأکید بر اصول اخلاقی، معنوی و اجتماعی، نقشی بی‌بدیل در تبیین الگوهای تربیتی خانواده و جامعه ایفا نموده‌اند. این پژوهش با بهره‌گیری از چارچوب‌های نظری علوم روز از جمله نظریه سرمایه اجتماعی(پاتنام)، یادگیری اجتماعی(بندورا)، نظام‌های اکولوژیک(برونفن‌برنر)، فرهنگ سیاسی(آلموند و وربا)، پداگوژی انتقادی(فریره)، اخلاق مراقبت(نادینگز) و ساخت‌یابی(گیدنز) و با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و کاربست تحلیل مضمون، به واکاوی جایگاه خانواده و تربیت سیاسی-اجتماعی به‌مثابه هسته اولیه تربیت انسان، بر اساس سخنان، سیره و روایات منسوب به ایشان می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که آموزه‌های رضوی، فراتر از تربیت در حریم خانواده، به تقویت سرمایه اجتماعی و ترویج مشارکت سیاسی در جامعه منجر می‌شود. امام رضا علیه‌السلام با تأکید بر رهبری اخلاق‌مدار و مسئولیت‌پذیری شهروندان، الگویی برای تربیت اجتماعی و سیاسی ارائه می‌دهند که ارکان آن بر احترام متقابل، مردم‌سالاری اخلاقی، عدالت‌ورزی و مبارزه با ظلم استوار است. در پایان، پژوهش با توجه به چالش‌های معاصر در حوزه خانواده و تربیت اجتماعی-سیاسی، راهکارهای عملیِ برگرفته از سیره رضوی را جهت تقویت همبستگی خانوادگی، ارتقای مسئولیت‌پذیری جمعی و مقابله با بحران‌های اخلاقی در جوامع امروزی پیشنهاد می‌نماید. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Role of the Teachings of Imam Reza (A.S.) in Consolidating the Family Institution and its Socio-Political Education

نویسنده English

Hassan Bashir
Full Professor of Communications, Imam Sadiq University (A.S.). Tehran. Iran.
چکیده English

Imam Reza (A.S.), in continuity with the tradition of his infallible forefathers and through an emphasis on ethical, spiritual, and social principles, has played an unparalleled role in elucidating educational models for the family and society. Utilizing contemporary theoretical frameworks -including Social Capital Theory (Putnam), Social Learning Theory (Bandura), Ecological Systems Theory (Bronfenbrenner), Political Culture (Almond & Verba), Critical Pedagogy (Freire), Ethics of Care (Noddings), and Structuration Theory (Giddens)- and adopting a descriptive-analytical method with thematic analysis, this research investigates the position of the family and socio-political education as the primary nucleus of human development, based on the attributed sayings, conduct (sirah), and narrations of Imam Reza. The findings indicate that the teachings of Imam Reza extend beyond education within the family sphere to foster social capital and promote political participation in society. By emphasizing ethical leadership and citizen responsibility, Imam Reza presents a model for social and political education whose pillars are founded upon mutual respect, ethical democracy, the pursuit of justice, and the struggle against oppression. In conclusion, considering contemporary challenges in the realms of family and socio-political education, the research proposes practical strategies derived from the sirah of Imam Reza to strengthen family cohesion, enhance collective responsibility, and confront ethical crises in modern societies.

کلیدواژه‌ها English

Imam Reza (A.S.)
Family
Social Education
Political Education
Sirah of Imam Reza
Islamic Ethics
قرآن کریم، (1389ش)، ترجمه مکارم شیرازی، ناصر، قم، علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام. 
ابن بابویه، محمد بن علی (1347ش). الخصال. تهران: مکتبه الصدوق.
ابن بابویه، محمد بن علی (1378ش). عیون أخبار الرضا علیه‌السلام. تهران: جهان.
ابن بابویه، محمد بن علی (1404ق). من لایحضره الفقیه. قم جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن شعبه، حسن بن علی(1404ق). تحف العقول. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع دار صادر.
أحمد الیوسف، عبدالله (2014م). سیرة الإمام الرضا علیه‌السلام: دراسة تحلیلیة للحیاة الأخلاقیة والعلمیة والسیاسیة. نجف: انتشار توسط نویسنده.
اسماعیلی یزدی، عباس (1385ش). فرهنگ تربیت. قم: مسجد مقدس جمکران.
آمدی، عبدالواحد بن محمد (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم: مجموعه من کلمات و حکم الإمام علی علیه‌السلام. قم: دارالکتاب الإسلامی.
بحرانی، عبدالله بن نورالله (1375ش). عوالم العلوم و المعارف و الأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال. قم: مدرسه الإمام المهدی علیه‌السلام.
جعفری، سید محمد و حسینی، فاطمه (۱۴۰۰ش). تبیین الگوی تربیت اجتماعی در سیره امام رضا علیه‌السلام  با تأکید بر نهاد خانواده. پژوهش‌های تربیت اسلامی. ۳، 68-45. 
حرعاملی، محمد بن حسن (1416ق). وسائل‌الشیعه. قم: آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث.
حمیدی، سمیه و مزدخواه، احسان (1401ش). تربیت سیاسی در سیرۀ امام رضا علیه‌السلام؛ الگویی برای بصیرت‌افزایی. فرهنگ رضوی. 10(2)، 105-137.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالشامیه.
رحمانی، فاطمه (1402ش). راهبردهای سیره سیاسی و فرهنگی امام رضا علیه‌السلام  در تبیین جریان فتنه و انحرافات جامعه مسلمی. سومین کنگره بین‌المللی امام رضا علیه‌السلام و علوم روز، مشهد: دانشگاه امام رضا علیه‌السلام.
سیاح، احمد (1386ش). زندگانی چهارده معصوم. تهران: اسلام.
طباطبایی، محمدحسین (1375ش). تفسیر المیزان. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
طبرسی، رضی‌الدین حسن بن فضل (1412 ق). مکارم الأخلاق. قم: انتشارات شریف رضی.
طوسی، محمد بن حسن (1414ق). الأمالی. قم: دار الثفاقه.
عطاردی قوچانی، عزیزالله (1413ق). مسند الإمام الرضا علیه‌السلام. بیروت: دارالصفوه.
علی بن موسی، امام هشتم (1406ق). فقه الرضا علیه‌السلام. قم: آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.
الفتلاوی، م. ک. (2014م). المعالم التربویة فی فکر الإمام الرضا علیه السلام دراسة قرآنیة تفسیریة. مجلة اللغة العربیة وادابها، 1(20)،  ٤٠٥ – ٤٤٤. 
کلینی، محمد بن یعقوب (1363ش). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407 ق). اصول کافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر (1403 ق). بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار. بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
مصطفوی، حسن (1368ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مظاهری، حسین(1390ش). زندگانی چهارده معصوم. تهران: کیمیا اثر.
موسلی، مهدی و جدی، حسین (1397ش). مؤلفه‌ها و روش‌های تربیتی در احادیث امام رضا علیه‌السلام. نشریه بصیرت و تربیت اسلامی، 45، 32-9.
نوری، حسین بن محمدتقی (1408ق). مستدرک الوسائل. بیروت: آل البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث. 
دوره 3، شماره 9
پاییز 1404
صفحه 39-76

  • تاریخ دریافت 14 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 11 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 20 شهریور 1404
  • تاریخ اولین انتشار 08 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 08 آذر 1404