امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

نقش فقه امام رضا علیه‌السلام در تربیت دینی و تجلی معرفت توحیدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار ، گروه الهیات،گرایش فقه و مبانی حقوق اسلامی ،دانشگاه پیام نور، تهران ،ایران
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش تعالیم امام رضا علیه‌السلام در تقویت تربیت دینی و تعمیق معرفت توحیدی به انجام رسیده است. پرسش بنیادین آن است که تعالیم آن حضرت در ابعاد عبادی، اخلاقی، اجتماعی و معرفتی چه نسبتی با یکدیگر دارند و چگونه به تربیت دینی و ارتقای شناخت توحیدی یاری می‌رسانند. مطالعه پیش رو با رویکرد توصیفی-تحلیلی، داده‌های خود را از منابع معتبر روایی، فقهی، تفسیری و اخلاقی گردآوری نموده و با روش تحلیل مضمون به بررسی آنها پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تعالیم امام رضا علیه‌السلام یک «نظام تربیتی پویا» را شکل می‌دهد که در آن ابعاد چهارگانه در یک فرایند تکاملی به سر می‌برند: انضباط عبادی، حساسیت اخلاقی را تولید می‌کند، حساسیت اخلاقی به مسئولیت اجتماعی می‌انجامد و مسئولیت اجتماعی، زمینه شکوفایی معرفت توحیدی را فراهم می‌آورد. در این مدل، معرفت توحیدی ثمره نهایی یک زندگی منضبط، اخلاقی و متعهدانه است. نوآوری این پژوهش در کشف منطق تکاملی حاکم بر این ابعاد و صورت‌بندی آن در قالب یک مدل نظری منسجم نهفته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of Imam Reza (A.S.) Jurisprudence in Religious Education and the Flourishing of Monotheistic Knowledge.

نویسنده English

mansureh arjomandifard
Assistant Professor, Department of Theology, Specialization in Islamic Jurisprudence and Principles of Islamic Law, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

The present study aims to elucidate the role of the teachings of Imam (A.S.) in reinforcing religious education and deepening monotheistic knowledge (ma‘rifah al-tawḥīdiyyah). The fundamental question concerns the interrelationship between his teachings across the devotional, ethical, social, and cognitive dimensions, and how these dimensions contribute to religious education and the elevation of monotheistic understanding. Adopting a descriptive-analytical approach, this study has collected its data from authoritative sources in ḥadīth, jurisprudence (feqh), exegesis (tafsīr), and ethics, and has examined them through the method of thematic analysis. The findings demonstrate that the teachings of Imam (A.S.) constitute a “dynamic educational system” in which the four dimensions progress through an evolutionary process: devotional discipline engenders ethical sensitivity, ethical sensitivity culminates in social responsibility, and social responsibility provides the groundwork for the flourishing of monotheistic knowledge. In this model, monotheistic knowledge is the ultimate fruit of a disciplined, ethical, and committed life. The novelty of this research lies in uncovering the evolutionary logic governing these dimensions and articulating it in the form of a coherent theoretical model.

کلیدواژه‌ها English

Jurisprudence of Imam (A.S.)
Religious Education
Monotheistic Knowledge
Religious Identity
Social Teachings
قرآن کریم(1389ش). مترجم: ناصر مکارم شیرازی. قم: علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام.
ابن‌ بابویه، محمد بن علی(1404ق). من لایحضرالفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن بابویه، محمد بن علی(1406ق). ثواب الاعمال. قم: دارالشریف الرضی
ابن بابویه، محمدبن علی(1391ش). عیون اخبار الرضا علیه‌السلام. قم: پیام علمدار.
ابن منظور، محمد بن مکرم(١٤١٤ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع دار صادر.
اسماعیلی یزدی، عباس(۱۳۸۵ش). فرهنگ تربیت. قم: مسجد مقدس جمکران.
اندیشه، هاشم(1394ش). عبادت در سیره و معارف امام رضا علیه‌السلام. هرمزگان: اولین همایش ملی اسلام و سلامت روان.
پاکتچی، احمد(1392ش). نسبت فقه و اخلاق در آموزه های امام رضا علیه‌السلام. نشریه فرهنگ رضوی. 1(3). 47-27.
حسینی، سید علی(1396ش). مناظرات امام رضا علیه‌السلام و تأثیر آن بر معرفت دینی. قم: دار العلم. 
حر عاملی، محمد بن حسن(1416ق). وسائل الشیعه. قم: آل البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث.  
حرانی، ابن شعبه(1386ش).تحف العقول. قم: دارالحدیث.
دیلمی، حسن بن ابی الحسن دیلمی(1403ش). اعلام الدین. قم: موسسه آل البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث.
رضایی، محمدرضا(1399ش). فقه اجتماعی امام رضا علیه‌السلام. مشهد: آستان قدس رضوی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد(۱۳۷۴ش). ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن. مترجم: غلامرضا خسروی حسینی. تهران: مرتضوی.
راوندی، قطب الدین( 1407ش). الدعوات. قم: انتشارات مدرسه امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف.
رجبی، فاطمه و مطهری، اعظم(1394ش). سبک شناسی مناظرات کلامی امام رضا علیه‌السلام. مجله پژوهش‌های اعتقادی کلامی. 19. 99-81.
سبحانی، جعفر(1417ق). الإلهیات على هدى الکتاب والسنه والعقل. قم: مؤسسه امام صادق علیه‌السلام.  
سجادی، احمد(1387ش). پرچم‌داران هدایت: تدبری بر زیارت جامعه کبیره. قم: اسوه.
صوری، حسین بن طاهر(1387ش). قضا حقوق المومنین. قم: موسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان.
طباطبایی، سید محمدحسین(1374ش). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: النشر الإسلامی.  
طبرسی، حسن بن فضل(1391ش). مکارم الاخلاق. قم: دار الفکر.  
طوسی، محمد بن حسن(1414ق). الامالی. قم: بنیاد بعثت.
طوسی، محمد بن حسن(1414ق). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیه. 
عاملی جزینی، محمد بن جمال الدین مکی(1379ش). الدره الباهره من الاصداف الطاهره. قم: زائر الروضه المقدسه.
عراقی کزازی، آقا ضیاءالدین(1414ق). شرح تبصرة المتعلمین. قم: جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
عطاردی، عزیزالله(1406ق). مسند الامام الرضا علیه السلام. مشهد: المؤتمر العالمی الامام الرضا علیه السلام.
علی بن موسی، امام هشتم(1406ق). فقه منسوب به امام رضا علیه السلام. قم: انتشارات کنگره جهانی امام رضا علیه‌السلام.
قاسمی، مرتضی و همکاران(1401ش). بررسی اصول و روش‌های تربیت اخلاقی در روایات امام رضا علیه‌السلام. فرهنگ رضوی.10(40). 136-107.
قرشى بنابی، على اکبر(1412ق).‌ قاموس قرآن. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
قهرمان، مهدی و انگوتی، سمیه(1402ش). سیره عملی امام رضا علیه‌السلام در ابعاد تربیتی از دیدگاه روایات. نهمین همایش ملی مطالعات و تحقیقات نوین در حوزه علوم تربیتی. روانشناسی و مشاوره ایران. تهران: دبیرخانه دائمی.
کلینی، محمد بن یعقوب(1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیه. 
مجلسی، محمد باقر(1403ق). بحار الانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.  
مصطفوی، حسن(۱۳۶۸ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مطهری، مرتضی(1397ش). تربیت اسلامی. تهران: صدرا.  
مفید، محمدبن محمد(1404ق). الاختصاص. بیروت: دار المفید.
مکارم شیرازی، ناصر(1374ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیه. 
مکارم شیرازی، ناصر(1388ش). مناظرات تاریخى امام رضا علیه السلام با پیروان مذاهب و مکاتب دیگر. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
نراقی، احمد بن محمد(1387ش). جامع السعادات. قم: اسماعیلیان.  
نقی پورفر، ولی الله و همکاران(1398ش). سیره تعلیمی تربیتی امام رضا علیه السلام در مناظره با اصحاب ادیان ومذاهب. نشریه فرهنگ رضوی. 7(25). 213-183.
نوری، حسین بن محمدتقی(1408ق). مستدرک الوسائل. بیروت: آل البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث.
یوسفی، میثم(1390ش). مناظرت امام رضا علیه‌السلام و تاثیرآن در کلام اسلامی. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام. قم.
پایگاه ها:
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار شهید حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای(ره). https://farsi.khamenei.ir/
 
 
دوره 3، شماره 10
زمستان 1404
صفحه 6-34

  • تاریخ دریافت 26 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 17 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 اسفند 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1404