امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

خانواده مقدس به عنوان محور زیارت (مقایسه تطبیقی کلیسای ارتدکس قبطی و شیعه امامیه با تاکید بر فرمایشات امام رضا علیه‌السلام)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه ادیان و عرفان، دانشگاه الزهرا سلام الله علیها، تهران، ایران.
چکیده
زیارت از مفاهیم کانونی در ادیان ابراهیمی است و بنیاد آن بر «مکان مقدس» استوار است؛ مکانی که تقدس خود را از پیوند با مبدأ غیبی و خداوند متعال می‌گیرد. حقیقت الهی به شیوه‌های گوناگون تجلّی می‌یابد و گاه یک خانواده، خود تجسّم امر الهی شده و مکان‌های اقامت یا عبورشان به زیارتگاه بدل می‌شود. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مفهوم «خانواده مقدس» را در مسیحیت قبطی و شیعه امامیه و نقش آن را در شکل‌گیری زیارت واکاوی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد حضور مریم مقدس، عیسی مسیح و یوسف نجّار در شمال مصر، بعدی نوین به زیارت در کلیسای ارتدکس قبطی بخشیده و استقرار آنان در مکان‌های مختلف، آن مواضع را به زیارتگاه تبدیل کرده است. غایت زیارت در کلیسای قبطی، تشبّه به خداوند و اتحاد با مسیح است. در مذهب شیعه نیز «اهل‌بیت علیهم‌السلام» در فرایند تقدّس‌یابی نقشی محوری دارند و حضور ایشان یا مکان‌های منتسب به آنان، موجب تکوّن مفهوم زیارت شده است. آموزه‌های امام رضا علیه‌السلام دریچه‌ای متمایز به فلسفه زیارت می‌گشاید. ایشان «تجدید عهد زائر با امام معصوم علیه‌السلام» را جوهره زیارت می‌دانند. این پیمان التزام به ولایت را در دنیا استحکام می‌بخشد و شفاعت امام را در قیامت برای زائر به ارمغان می‌آورد. بر این اساس، اگر غایت زیارت در سنّت قبطی «تشبّه به خداوند» است، در سنّت شیعی و بر مدار کلام رضوی، غایت زیارت «تجدید پیوند ولایی با امامی زنده و حاضر» است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Holy Family as the Axis of Pilgrimage: A Comparative Study of the Coptic Orthodox Church and Imami Shi‘ism with Emphasis on the Statements of Imam Reza (A.S.)

نویسنده English

Sayyed Mohammad Hasan Saleh
Assistant Professor, Department of Religions and Mysticism, Al-Zahra University (Peace be upon her), Tehran, Iran.
چکیده English

Pilgrimage (ziyārah) is a focal concept in the Abrahamic religions, and its foundation rests upon the "sacred place" — a place that derives its sanctity from its connection with the unseen source and God Almighty. The divine truth manifests in various ways, and at times, a family itself becomes the embodiment of the divine, and the places of their residence or passage are transformed into pilgrimage sites. The present article, employing a descriptive-analytical method and a comparative approach, examines the concept of the "Holy Family" in Coptic Christianity and Imami Shi‘ism and its role in the formation of pilgrimage. The findings demonstrate that the presence of the Virgin Mary, Jesus Christ, and Joseph the Carpenter in northern Egypt imparted a new dimension to pilgrimage in the Coptic Orthodox Church, and their settlement in various locations transformed those sites into places of pilgrimage. The ultimate goal of pilgrimage in the Coptic Church is theosis (divinization, tashabbuh bi Allāh) and union with Christ. In the Shi‘i denomination as well, the Ahl al-Bayt (peace be upon them) play a central role in the process of sanctification, and their presence, or the places attributed to them, has brought about the genesis of the concept of pilgrimage. The teachings of Imam al-Riḍā (A.S.) open a distinct window onto the philosophy of pilgrimage. He regards "the renewal of the pilgrim’s covenant with the Infallible Imam (A.S.)" as the essence of pilgrimage. This covenant consolidates the commitment to wilāyah (guardianship) in this world and brings about the intercession (shafā‘ah) of the Imam for the pilgrim on the Day of Resurrection. Accordingly, if the ultimate goal of pilgrimage in the Coptic tradition is "divinization (tashabbuh bi Allāh)," in the Shi‘i tradition, based on the Razavi discourse, the ultimate goal of pilgrimage is "the renewal of the bond of wilāyah with a living and present Imam."

کلیدواژه‌ها English

Family, Pilgrimage (Ziyārah), Shi&‌‌lsquo
ism, Ahl al-Bayt (A.S.), Coptic Orthodox Church, Imam al-Riḍā (A.S.)
قرآن کریم(1389ش). مترجم: ناصر مکارم شیرازی. قم: علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام.
کتاب مقدس(1996م)(ترجمه قدیم). انگلستان: ایلام.
ابن بابویه، محمد بن علی(1378ق). عیون اخبار الرضا علیه السلام. تهران: جهان.
ابن فارس، احمد بن فارس(1410ق). معجم مقاییس اللغه. بیروت: الدار الاسلامیه.
ابن منظور، محمد بن مکرم(1426ق). لسان العرب. بیروت: دارصاد.
اتو، رودلف(1380ش). مفهوم امر قدسی. مترجم: همایون همتی. تهران: نقش جهان.
آرمسترانگ، کرن(1400ش). تاریخ مختصر اسطوره. مترجم: عباس مخبر. تهران: مرکز.
آگوستین مقدس(1398ش). شهر خدا. مترجم: حسین توفیقی. قم: ادیان.
آن ماری بی، بار(1400ش). دائره المعارف مصور مسیحیت. مترجم: حبیب بشیرپور و معصومه انصاری. تهران: سایان.
باغبانی، جواد و رسول زاده، عباس(1389ش). شناخت مسیحیت. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
بروس میتفورد، میراندا(1388ش). فرهنگ مصور نمادها و نشانه ها در جهان. مترجم: ابوالقاسم دادور و زهرا تاران. تهران: دانشگاه الزهرا(س).
بودن، ریمون(1389ش). مطالعاتی در آثار جامعه شناسان کلاسیک. مترجم: باقر پرهام. تهران: مرکز.
جانستون، سارا آیلز(1397ش). دین‌های دنیای باستان. مترجم: جواد فیروزی. تهران: تمدن علمی.
جوادی آملی، عبدالله(1401ش). تفسیر تسنیم. قم: اسرا.
حرعاملی، محمد بن حسن(1412ق). وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
خارستانی، اسماعیل و سیفی، فاطمه(۱۴۰۰ش). موانع و راهکارهای تحکیم نهاد خانواده از منظر سیره و آموزه‌های رضوی. فرهنگ رضوی.2(7). 144-107.
خان‌محمدی، کریم و اثنی‌عشران، ندا(۱۴۰۱ش). بررسی پدیدارشناختی زیارت زنانه: مطالعه موردی امامزاده محسن بن موسی بن جعفر علیه‌السلام. فرهنگ رضوی. 8(32). 36-9.
خزعلی، انسیه و انصاری‌نیا، زری(۱۳۹۹ش). تحلیل گفتمان ادیان در مناظره امام رضا علیه‌السلام با علمای دین مسیح و یهود. فرهنگ رضوی. 5(19). 104-73.
دقیقیان، شیرین‌دخت(1379ش). نردبانی به آسمان نیایشگاه در فلسفه و تاریخ یهود. تهران: ویدا.
دورکیم، امیل(1399ش). ایده عمومی بی هنجاری(آنومی) در : دورکیم، از فلسفه اجتماعی تا سوسیو لوژیسم معنوی. مترجم: مهدی اصلان زاده. تهران: گام نو.
رحیمی، مرتضی(۱۴۰۰ش). نقش رزق حلال در استحکام نهاد خانواده در سیره و سخن امام رضا علیه‌السلام. فرهنگ رضوی.1(2). 153-125.
رسول زاده، عباس(1401ش) شناخت کلیسای ارتدکس. تهران: سمت.
رضا، محمدرشید(1367ق). تفسیر القرآن الکریم؛ الشهیر بتفسیر المنار. بیروت: دار المعرفة.
رفسنجانی مقدم، مصطفی و همکاران(۱۳۹۹ش). الگوها و معیارهای تربیتی و استمرار خانواده متعالی در فرهنگ رضوی. فرهنگ رضوی.4(14). 145-162.
ریدر، ایان(1400ش). زیارت. مترجم: داریوش رضا‌پور. تهران: حکمت سینا.
شیرمحمدی، یزدان و همکاران(۱۴۰۱ش). نقش زیارت حرم امام رضا علیه‌السلام در کیفیت زندگی. فرهنگ رضوی. 9(35). 122-91.
صالح، سید محمد حسن(1395ش). کلیسای ارتدوکس قبطی و قرائت نخستین از مسیحیت. معرفت. 25(11). 86-71.
طباطبایی، سید محمد حسین(1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عبداللطیف، محمد احمد(2022م). محطات من رحله العائله المقدسه فی مصر. قاهره: مطبع وزاره السیاحه و الاثار. 
عظیم‌زاده اردبیلی، فاطمه، و ذبیحی، عاطفه(۱۴۰۰ش). مؤلفه‌های سلامت و بهداشت روان خانواده در روایت‌های رضوی. فرهنگ رضوی. 1(2). 179-155.
غلامیان، ریحانه(1396ش). شمایل نگاری در کلیسای ارتدکس جنبه های الاهیاتی و هنری. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
فاضلی، نعمت‌الله و اکبری، زهرا(۱۳۹۸ش). تغییرات معناشناختی کنش زیارت از منظر انسان‌شناسی تفسیری: مطالعه موردی زائران امام رضا علیه‌السلام. پژوهش‌های اجتماعی اسلامی. 9(17). 40-17.
القمی، علی بن ابراهیم(1367ش). تفسیر القمی. قم: دارالکتاب.
کینگ، وینستون(1375ش). «مقاله‌ی دین» در: کتاب دین‌پژوهی. مترجم: بهاءالدین خرمشاهی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
کشاورز، رضا و دلبری، سید مهدی(۱۳۹۹ش). مطالعه تأثیرات فرهنگی و اجتماعی زیارت امام رضا علیه‌السلام در تبادل و ارتقای فرهنگی جوامع مسلمان. فرهنگ رضوی.5(18). 37-62.
کفعمی، ابراهیم بن علی(1405ش) المصباح. قم: دارالرضی.
کلینی، محمد بن یعقوب(1363ش) الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کوفی، محمد بن سلیمان(1412ق) مناقب الامام امیرالمومنین علیه السلام. قم: مجمع احیاء الثقافه الاسلامیه.
ماسون، دنیز(1386ش). قرآن و کتاب مقدس درون مایه های مشترک. تهران: سهرودی.
محمد زاده، سید نادر(1388ش). شهود و خداگونگی در عرفان مسیحیت شرقی. پژوهش نامه ادیان.3(5). 90-67.
محمدی، بهرام و همکاران(1381ش). دایرة المعارف کتاب مقدس. تهران: سرخدار.
مصطفوی، حسن(1385ش). التحقیق فی کلمات القرآن. تهران: علامه مصطفوی.
مک گراث، آلیستر(1392ش). درسنامه الهیات مسیحی. مترجم: بهروز حدادی. قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
مولند، اینار(1381ش). جهان مسیحیت. مترجم: محمد باقر انصاری. مسیح مهاجری. تهران: امیر کبیر.
هاشمی، عبدالمنعم(2003 م). مریم بنت عمران ام المسیح. بیروت: دار الهلال.
همیلتون، مالکوم(1392ش).جامعه‌شناسی دین. مترجم: محسن ثلاثی. تهران: ثالث.
وان وورست، رابرت ای(1393ش). مسیحیت از لابلای متون. مترجم: جواد باغبانی و عباس رسول زاده. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
الیاده، میرچا(1373ش).رساله ای در تاریخ ادیان. ترجم: جلال ستاری.تهران: سروش.
الیاده، میرچا(1378ش). مقدس و نا مقدس. مترجم: نصرالله زنگویی. تهران: سروش.
الیاس، سلیم(2008م). الموسوعه الکبری للمذاهب و الفرق و الادیان(الکنیسه القبطیه). بیروت: مرکز الشرق الاوسط الثقافی.
 
 
دوره 3، شماره 10
زمستان 1404
صفحه 71-99

  • تاریخ دریافت 14 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 01 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 30 اردیبهشت 1405
  • تاریخ اولین انتشار 30 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1404