امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

واکاوی مقابله‌ای برخی مدایح رضوی معاصر عربی و انگلیسی از دیدگاه مضمونی و بلاغی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه زابل، زابل، ایران.
2 استادیار گروه زبان انگلیسی دانشگاه زابل، زابل، ایران.
چکیده
مدیحه یکی از اثرگذارترین گونه‌های ادبی در آیین‌های سوگواری و ستایش دینی به شمار می‌رود. با عنایت به اهمیت مدیحه‌ها و مرثیه‌های دینی، پژوهش‌های بسیاری درباره ابعاد مضمونی و بلاغی این آثار در ادبیات عرب و فارسی انجام شده است. باوجوداین، اشعار انگلیسی سروده‌شده در مدح امام هشتم شیعیان علیه‌السلام تاکنون بررسی و تحلیل نشده است. هدف پژوهش جاری، واکاوی تطبیقی مضامین و آرایه‌های مدایح رضوی معاصر به زبان‌های عربی و انگلیسی است. این پژوهش با رویکرد کیفی و به شیوه کتابخانه‌ای انجام شده و جامعه آماری آن، اشعار عربی و انگلیسی در مدح امام رضا علیه‌السلام است که به روش نمونه‌گیری هدفمند از میان سروده‌های دو دهه اخیر انتخاب شده‌اند. یافته‌ها نشان داد که دو سنت شعری در مضامینی چون مظلومیت امام علیه‌السلام و ستم مأمون، اصالت خاندان، شوق زیارت و طلب شفاعت اشتراک دارند، اما شعر عربی در بازنمایی فضایل اخلاقی و علمی امام علیه‌السلام پرمایه‌تر و جزئی‌نگرتر است. از نظر بلاغی، هر دو سنت بر آرایه‌های معنوی تکیه دارند، با این تفاوت که شعر انگلیسی از شگردهای مدرنی چون متناقض‌نما و حس‌آمیزی بهره گرفته است. در مجموع، شعر عربی با اتکا به منابع روایی، سیمایی تاریخی و مستند از امام علیه‌السلام ارائه می‌دهد و شعر انگلیسی با زبانی انتزاعی و جهان‌شمول، همان مضامین را برای مخاطبی فراتر از مرزهای تشیع بازنمایی می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Contrastive Analysis of Selected Contemporary Arabic and English Panegyrics to Imam Reza (A.S.) from Thematic and Rhetorical Perspectives

نویسندگان English

Abdulbasit Arab Yousefabadi 1
Moslem fatollahi 2
1 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, University of Zabol, Zabol, Iran.
2 Assistant Professor, Department of English Language, University of Zabol, Zabol, Iran.
چکیده English

The panegyric (madīḥah) is considered one of the most influential literary genres in religious mourning rituals and devotional praise. Given the significance of religious panegyrics and elegies, extensive research has been conducted on the thematic and rhetorical dimensions of such works in Arabic and Persian literature. However, English poems composed in praise of the Eighth Shi'i Imam (A.S.)have hitherto remained unexamined and unanalyzed. The aim of the present study is a comparative analysis of the themes and figures of speech in contemporary panegyrics to Imam Reza (A.S.)in Arabic and English. This research was conducted using a qualitative approach and a library-based method, with its statistical population comprising Arabic and English poems in praise of Imam Reza (A.S.), selected through purposive sampling from compositions of the last two decades. The findings revealed that the two poetic traditions share common themes such as the Imam's oppression and the tyranny of al-Maʾmūn, the nobility of his lineage, the ardent desire for pilgrimage, and the seeking of intercession (shafāʿah). However, Arabic poetry proves richer and more detailed in representing the Imam's moral and scholarly virtues. Rhetorically, both traditions rely heavily on semantic figures of speech, with the notable difference that English poetry employs modern techniques such as paradox and synaesthesia. Overall, Arabic poetry, drawing upon narrative sources, presents a historical and documented image of the Imam (A.S.), while English poetry, through abstract and universal language, re-presents the same themes for an audience beyond the boundaries of Shi'ism.

کلیدواژه‌ها English

Panegyrics to Imam Reza (A.S.)
Themes
Figures of Speech
Arabic Poetry
English Poetry
قرآن کریم(1389ش). مترجم: ناصر مکارم شیرازی. قم: علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام. 
ابن منظور، محمدبن مکرم(1408ق). لسان العرب. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
ابن‌بابویه، محمد بن علی(۱۳۸۹ش). عیون أخبار الرضا علیه‌السلام. مترجم: محمدصالح بن محمدباقر قزوینی. قم: مسجد مقدس جمکران.
الأصفهانی، محمد حسین(1415ق). الأنوار القدسیة بانضمام الغدیریة. قم: المعارف الإسلامیة.
امامی، محمدجعفر(1387ش). لغات در تفسیر نمونه. قم: علی ابن ابی طالب علیه‌السلام.
به‌رقم، نعمت‌الله(1401ش). سبک‌شناسی سینیه صاحب بن عباد در مدح امام رضا علیه‌السلام از لحاظ لایه‌های معنایی، ادبی و موسیقایی. فرهنگ و سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام. 1. 35-9. 
الجشی، علی بن حسن(2012م). الدیوان. بیروت: مؤسسة الهدایة.
جهامی، جیرار(2006م). الموسوعه الجامعه لمصطلحات الفکر العربی و الإسلامی. بیروت: مکتبه لبنان ناشرون. 
حر عاملی، محمد بن حسن(1416ق). وسائل الشیعة. قم: لإحیاء التراث.
حکیمی، محمدرضا(1401ش). ادبیات و تعهد در اسلام. تهران: دلیل ما. 
خامنه‌ای، سید علی(1398ش). پیشوای صادق. تهران: انقلاب اسلامی. 
زارع، آفرین و کهندل جهرمی، مرضیه(1390ش). سیمای امام علی علیه‌السلام در قصیده عینیه عبدالباقی العمری. علوی. 2(1). 89-73. 
زارع، آفرین و همکاران(1438ق). الاسلوبیه فی مدیحه آیه الله الغروی الإصبهانی للإمام الرضا علیه‌السلام من دیوانه العربی «الانوار القدسیه». إضاءات نقدیه فی الادبین العربی و الفارسی. 21. 88-69. 
سیاوشی، صابره و همکاران(1399ش). مقایسه تطبیقی شعر موسوی گرمارودی و عباس یاسین با محوریت امام رضا علیه‌السلام. فرهنگ رضوی. 31. 153-129. 
شبر، جواد(1409ق). ادب‌الطف: شعراء الحسین علیه‌السلام. بیروت: دارالمرتضی. 
صباغی، علی و حیدری، حسن(1396ش). تلمیح، از سرقت ادبی تا صنعت ادبی: بررسی تلمیح در منابع بلاغی. فنون ادبی. 20. 12-1. 
فتحی، غلامرضا و حسینی، سید مجتبی(1389ش). مراعات‌النظیر، زیور آرایه‌ها. تحقیقات تعلیمی و غنایی زبان و ادب فارسی. 36. 81-67. 
الفتلاوی، کاظم معبود(2002م). مستدرک شعراء الغری. بیروت: دار الأضواء.
فرطوسی، عبدالمنعم(1987م). ملحمة أهل البیت علیهم‌السلام. بیروت: مؤسسة أهل البیت علیهم‌السلام.
فولادی، محمد(1385ش). نخستین سوگنامه کربلا در شعر فارسی. شیعه‌شناسی. 15. 86-71.
قطیفی، أحمد بن صالح(1989م). وفاة الإمام الرضا علیه‌السلام. النجف: المطبعة الحیدریة.
مرتضی زبیدی، محمد بن محمد(1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
مقدادیان، عادل و محمدی، مهدی(1401ش). بررسی تطبیقی معانی عرفانی در مدیحه‌های مهدوی امام خمینی(ره) و عارف بجنوردی. عرفان. 27. 212-187. 
منتظری، آزاده و همکاران(1399ش). مناقب و فضایل مولای متقیان علی علیه‌السلام در دیوان شیخ حسین بن الحاج محمد آل نجف. تاریخ تشیع. 8. 50-27. 
الهلالی، الشیخ جعفر(2001م). دیوان. العراق: دار الفرات.
همایی، جلال‌الدین(1391ش). فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: هما. 
یلمه‌ها، احمدرضا و ولی محمدآبادی، مهدیه(1394ش). بررسی تطبیقی مدایح رضوی در شعر عربی و فارسی از ابتدا تا پایان قرن دهم. ادبیات تطبیقی. 20. 121-103.
Anderson Junior, E.(2024). Our Love Flies towards You Imam Reza. Retrieved from https://www.poemhunter.com/poem/our-love-flies-towards-you-imam-reza (Available at June 5th, 2026). 
Najafi, H.(2024). Imam Reza(AS). Retreieved From https://www.imamreza.net/old/eng/imamreza.php?id=4379 (Available at June 5th, 2026)
Saldanha, G., & O’Brien, S.(2014). Research methodologies in translation studies. London, England: Routledge.     
Zaidi, A.(2024). 14 Masoomeen Poems. Retrieved from https://jafrilibrary.com/books/98767 (Available at June 5th, 2026). 
 

  • تاریخ دریافت 05 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 14 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1405