امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

بررسی جایگاه خانواده در تربیت اقتصادی با تاکید بر آموزه‌های امام رضا علیه‌السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.
چکیده
خانواده به‌عنوان نهاد بنیادین جامعه، نقشی بی‌بدیل در تربیت اقتصادی ایفا می‌کند و اقتصاد خرد و کلان، مستقیماً از ارزش‌ها و رفتارهای اقتصادی نهادینه‌شده در آن تأثیر می‌پذیرد. باوجود این اهمیت، پژوهشی مستقل درباره جایگاه خانواده در تربیت اقتصادی باتکیه‌بر آموزه‌های امام رضا علیه‌السلام انجام نشده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و استناد به منابع روایی معتبر، به این پرسش پاسخ می‌دهد که بر اساس آموزه‌های رضوی، خانواده از چه جایگاهی در تربیت اقتصادی برخوردار و راهکارهای تحقق آن کدام است؟ یافته‌ها نشان می‌دهد در فرهنگ رضوی، خانواده کانون فرهنگ‌سازی اقتصادی و بستر نهادینه‌سازی نظام ارزشیِ مبتنی بر رزق حلال، کار و تولید، برنامه‌ریزی و اعتدال، قناعت و پرهیز از اسراف، انفاق و دگردوستی است. راهکارهای مستخرج در سه حوزه ایجابی(فرهنگ‌سازی کار و برنامه‌ریزی عملی)، سلبی(طرد اسراف، تجمل‌گرایی و مصرف کالاهای قاچاق) و اجتماعی(ترویج انفاق، قرض‌الحسنه و حمایت از اقشار آسیب‌پذیر با اولویت توانمندسازی) صورت‌بندی می‌شود. در نهایت خانواده با تمسک به این آموزه‌ها می‌تواند ضمن مدیریت معیشت، نسلی مولد، مسئولیت‌پذیر و متعهد به اقتصاد سالم تربیت‌کرده و به تحقق اقتصاد پویا در جامعه اسلامی یاری رساند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Examining the Role of the Family in Economic Education with Emphasis on the Teachings of Imam Reza (A.S.)

نویسنده English

Asghar Tahmasebi
Assistant Professor, Department of Qur’anic Sciences and Hadith Studies, University of Shahrekord, Shahrekord, Iran.
چکیده English

The family, as the foundational institution of society, plays an irreplaceable role in economic education, and both micro and macro economies are directly influenced by the economic values and behaviors institutionalized within it. Despite this significance, no independent research has been conducted on the role of the family in economic education based on the teachings of Imam Reza (A.S.). Employing a descriptive-analytical method and drawing upon authentic narrative sources, the present study addresses the question: According to Imam Reza's teachings, what position does the family hold in economic education, and what are the strategies for its realization? The findings demonstrate that in Imam Reza's culture, the family is the nexus of economic enculturation and the bedrock for institutionalizing a value system founded upon lawful (ḥalāl) sustenance, work and production, planning and moderation, contentment and avoidance of wastefulness (isrāf), and charitable giving (infāq) and altruism. The strategies derived are formulated within three domains: affirmative (enculturation of work and practical planning), prohibitive (rejection of wastefulness, extravagance, and consumption of contraband goods), and social (promotion of charitable giving, interest-free loans (qarḍ al-ḥasan), and support for vulnerable groups with a priority on empowerment). Ultimately, by adhering to these teachings, the family can, while managing its livelihood, nurture a productive, responsible generation committed to a sound economy and contribute to the realization of a dynamic economy within Islamic society.

کلیدواژه‌ها English

Imam Reza (A.S.)
Economic Education
Lawful (Ḥalāl) Sustenance
Family
Generosity
قرآن کریم(1389ش). مترجم: ناصر مکارم شیرازی. قم: علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام. 
نهج‌البلاغه(1370ش). مترجم: سید جعفر شهیدی. تهران: انقلاب اسلامی. 
ابن بابویه، محمد بن علی(۱۳۷۸ش). عیون اخبار الرضا علیه‌السلام. تهران: جهان. 
ابن بابویه، محمد بن علی(۱۴۱۶ق). من لایحضر الفقیه. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه. 
ابن بابویه، محمد بن علی(۱۴۱۶ق). الخصال. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه. 
ابن منظور، محمد بن مکرم(1414ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع دار صادر.
احسائی، ابن ابی جمهور(1403ق). عوالی اللئالی. قم: مطبعه سید الشهداء. 
آمدی، عبدالواحد بن محمد(1410ق). غررالحکم و درالکلم. قم: دارالکتاب الإسلامی. 
ایروانی، جواد(1384ش). اخلاق اقتصادی از دیدگاه قرآن و حدیث. مشهد: دانشگاه علوم اسلای رضوی. 
جوادی آملی( 1388ش ). تفسیر موضوعی قرآن کریم. قم: اسراء.
حر عاملی، محمد بن حسن(۱۴۱۶ق). وسائل الشیعه. قم: آل البیت لإحیاء التراث. 
حسن نژاد کاشانی، بهزاد و ملایی، امید(1403ش). تأثیر قناعت بر آرامش روان از منظر امام رضا علیه‌السلام. امام رضا علیه‌السلام و علوم روز. 2(4). 158-138. https://doi. org/10. 22034/ijs. 2024. 198052 
حسینی، سیدعلی و احمدی‌فر، مصطفی(1395ش). رفاه اقتصادی از منظر قرآن وآموزه‌های رضوی. فرهنگ رضوی. ۴(14). 144-123. 
داوری، روح الله و رضایی، محمدجواد(۱۳۹۸ش). مبانی اقتصاد مقاومتی در سیره اخلاقی و عملی امام رضا علیه‌السلام. کنگره بین المللی علوم انسانی اسلامی. 188-171. 
راغب اصفهانی، حسین بن محمد(1412ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالشامیه.
رفسنجانی مقدم، مصطفی و همکاران(1395ش). الگوها و معیارهای تربیتی تشکیل و استمرار خانواده متعالی در فرهنگ رضوی. فرهنگ رضوی. ۴(14). 162-145. 
ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز(1389ش). عزم جدی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز در پیشگیری و مبارزه با قاچاق کالاهای آرایشی و بهداشتی». اقتصاد پنهان. 12. 15-13. 
سکندری، علی(1388ش). نگاهی به الگوی مصرف از منظر امام رضا علیه‌السلام. مشکوة. 28(4). 193-182. 
علی بن موسی، امام هشتم(1406ق). فقه الرضا علیه‌السلام. قم: آل البیت لإحیاء التراث. 
فرهنگی، علی(1394ش). مصرف بی رویه مواد آرایشی در ایران. پایش. 8. 89-78. 
کلینی، محمد بن یعقوب(۱۳۶۳ش). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه. 
متّقی هندی، علاء الدین(1409ق). کنز العمّال. بیروت: مؤسسه الرساله. 
مجلسی، محمدباقر(1403ق). بحارالانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی. 
الهی‌زاده، محمدحسین(1397ش). تربیت اقتصادی. مشهد: تدبر در قرآن و سیره.
 

  • تاریخ دریافت 11 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 26 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1405