امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

مؤلفه‌های سلامت معنوی در ساحت مبدأشناسی با تأکید بر سیره عملی امام رضا علیه‌السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
طلبه سطح ۴ فقه خانواده جامعه الزهرا(س)، دانشجوی دکتری فقه و حقوق، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران.
چکیده
سلامت معنوی در مکتب اسلامی، عالی‌ترین بُعد سلامت انسان تلقی می‌شود که تحقق آن، مستلزم بنیانی استوار از «مبدأشناسی» است. این پژوهش باهدف واکاوی و استخراج مؤلفه‌های عینی سلامت معنوی در این ساحت، به تحلیل سیره عملی امام رضا علیه‌السلام به‌عنوان تجسم عینی زیست توحیدی می‌پردازد. پژوهش حاضر در پاسخ به این پرسش‌محوری که «شاخص‌های کاربردی سلامت معنوی در بُعد مبدأشناسی در سیره رضوی کدام‌اند؟»، با رویکردی تحلیلی و با به‌کارگیری روش تحلیل مضمون منابع روایی و سیره‌نویسی انجام پذیرفت. یافته‌ها، شبکه‌ای به هم تنیده از شش مؤلفه بنیادین را آشکار می‌سازد: زهد به معنای بی‌رغبتی نسبت به دنیا؛ توکل به عنوان اعتماد کامل به خدا؛ شکرگزاری در سه سطح قلبی، زبانی و عملی؛ حسن‌ظن به خداوند؛ رضا به قضای الهی؛ دعا و عبادت مستمر. این مؤلفه‌ها در تعاملی پویا، الگویی جامع و زنده از سلامت معنوی را شکل می‌دهند که می‌تواند به عنوان چارچوبی بنیادین برای برنامه‌ریزی‌های تربیتی و مداخلات مشاوره‌ای در جوامع اسلامی به کار گرفته شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Components of Spiritual Health in the Realm of Ontological Recognition with Emphasis on the Practical Conduct of Imam Reza (A.S)

نویسنده English

Mehri Imani
Level 4 student of Family Jurisprudence, Al-Zahra Community, PhD student in Jurisprudence and Law, Shahid Motahari University, Tehran, Iran.
چکیده English

Spiritual health in the Islamic school of thought is considered the highest dimension of human health, the realization of which requires a solid foundation of “Knowing One’s Origin and Ultimate Reality” (Ma’bada-shināsi). This research, aiming to analyze and extract the objective components of spiritual health in this realm, examines the practical conduct of Imam Reza (A.S) as the concrete embodiment of a monotheistic life. Conducted in response to the central question, “What are the practical indicators of spiritual health in the dimension of Knowing the Origin within the Razavi conduct?”, this study employed an analytical approach using thematic analysis of narrative sources and texts on his conduct. The findings reveal an interconnected network of six fundamental components: Asceticism (Zuhd) meaning disinclination towards the world; Reliance on God (Tawakkul) as complete trust in God; Gratitude (Shukr) at three levels: heart, tongue, and action; Positive Assumption (Husn al-Zann) of God; Contentment (Ridā) with divine decree; and Continuous Supplication and Worship (Du’ā wa ‘Ibādat). These components, in dynamic interaction, form a comprehensive and living model of spiritual health that can be used as a fundamental framework for educational planning and counseling interventions in Islamic societies.

کلیدواژه‌ها English

Spiritual Health
Knowing the Origin
Reliance on God (Tawakkul)
Contentment (Ridā)
Asceticism (Zuhd)
Razavi Conduct
قرآن کریم، (1389ش)، ترجمه مکارم شیرازی، ناصر، قم، انتشارات علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام.
 ابن‌بابویه، محمد بن علی، (1378ش)، عیون اخبار الرضا علیه السلام، تهران، جهان.
ابن‌بابویه، محمد بن علی، (1385ش)، علل الشرائع، قم، داوری.
ابن‌بابویه، محمد بن علی، (1398ق)، التوحید، قم، جامعه مدرسین.
ادوارد، ویلیام وست، (1387ش)، روان‌درمانی و معنویت، مترجم: شهریار شهیدی و سلطانعلی شیرافکن، تهران، رشد.
اسکندری، اعظم و همکاران، (1399ش)، تدوین مدل مفهومی سلامت معنوی مبتنی بر متون اسلامی مرتبط: یک مطالعه کیفی، اخلاق پزشکی، 14(45)، 34-37.
اسماعیلی، مصطفی، (1392ش)، مبانی و شاخصه‌های سلامت معنوی در قرآن و حدیث، رساله دکتری رشته قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور.
پسندیده، عباس، (1385ش)، رضایت از زندگی، قم، دارالحدیث.
جان‌بزرگی، مسعود، (1400ش)، درمان چند بعدی معنوی: یک رویکرد خداسو برای مشاوره و روان‌درمانگری، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
حقانی زنجانی، حسین، (1363ش)، توکل در دیدگاه قرآن، درسهایی از مکتب اسلام، 24(1)، 41-45.
دهخدا، علی‌اکبر، (1377ش)، لغتنامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران.
دهشیری، غلامرضا و همکاران (1387ش)، بررسی خصوصیات روان سنجی مقیاس بهزیستی معنوی در میان دانشجویان، مطالعات روان‌شناختی، 4(3)، 129-144.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412ق)، مفردات الفاظ القرآن، لبنان، دارالعلم.
شمس، محسن و کریمی شاهنجرینی، اکرم، (1386ش)، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم آموزش و ارتقای سلامت، تهران، تندیس.
طبرسی، حسن بن فضل، (1370ش)، مکارم الاخلاق، قم، الشریف الرضی.
طوسی، محمد بن الحسن، (1414ق)، الامالی، قم، دار الثقافة.
عباسی، محمود و همکاران، (1391ش)، تعریف مفهومی و عملیاتی سازی سلامت معنوی: یک مطالعه روش شناختی، اخلاق پزشکی، 6(20)، 11-44.
عزیزی، فریدون، (1393ش)، سلامت معنوی: چیستی، چرایی و چگونگی، تهران، حقوقی.
عطاردی قوچانی، عزیز الله، (1413ق)، مسند الإمام الرضا أبی الحسن علی بن موسی علیهما السلام، بیروت، دار الصفوة.
مجلسی، محمدباقر، (1403ق)، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
مشکی، مهدی، (1396ش)، تأملی بر واژه سلامت معنوی اسلامی، فرهنگ و ارتقاء سلامت، 1(1)، 14-21.
مصباح، مجتبی، (1398ش)، سلامت معنوی از دیدگاه اسلام (مفاهیم، شاخص‌ها، مبانی)، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصطفوی، حسن، (1402ق)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، الکتاب للترجمة و النشر.
مظاهری، حسین، (1388ش)، زندگی چهارده معصوم علیهم السلام، تهران، پیام آزادی.منسوب به علی بن موسی، امام هشتم علیه السلام، (1406ق)، الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا علیه السلام، مشهد، آل البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث.
فروتن، سید محسن، (1396ش)، سلامت معنوی اسلامی از دیدگاه مرحوم استاد دکتر محمد مهدی اصفهانی، فرهنگ و ارتقاء سلامت، 1 (1) ،28-37.  
فیروزی، رضا و همکاران (1392ش)، مفهوم‌شناسی سلامت از دیدگاه قرآن و حدیث، فقه پزشکی 5(15-16)، 45-66.
نراقی، ملا مهدی، (1386ش)، جامع السعادات، قم، اسماعیلیان.نوری،
حسین بن محمد تقی، (1408ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، آل‌البیت علیهم‌السلام.
دوره 3، شماره 8
تابستان 1404
صفحه 6-33

  • تاریخ دریافت 08 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 20 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 07 تیر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 08 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 08 شهریور 1404