امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

واکاوی فرایندهای تبدیل دانش در اقدامات علمی و فرهنگی امام رضا علیه‌السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی گرایش بازیابی اطلاعات و دانش، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
2 کارشناسی مهندسی کامپیوتر، دانشگاه بین‌المللی امام رضا علیه‌السلام، مشهد، ایران.
چکیده
اسلام به عنوان مکتبی دانش‌بنیان، همواره بر ارزش معرفت و آگاهی تأکید داشته و جوامع اسلامی را به سوی تدوین و به‌کارگیری اصول مدیریت دانش سوق داده است. اگرچه مدیریت دانش در ادبیات مدرن، پدیده‌ای متأخر (از دهه ۱۹۹۰ میلادی) تلقی می‌شود، اما بررسی سیرۀ علمی و فرهنگی ائمۀ اطهار علیهم‌السلام به ویژه امام رضا علیه‌السلام، نشان می‌دهد که مفاهیم و فرایندهای مدیریت دانش به صورت عمیق و نظام‌مند در عملکرد آنان وجود داشته است. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و با استفاده از چارچوب مدل تبدیل دانش نوناکا و تاکوچی (۱۹۹۵) به واکاوی اقدامات امام رضا علیه‌السلام در حوزۀ مدیریت دانش می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تشکیل حوزه‌های علمی(اجتماعی‌سازی)، مناظرات و تألیف رساله‌ها(بیرونی‌سازی)، ترکیب دانش دینی با دیگر علوم(ترکیب) و تربیت شاگردان آگاه(درونی‌سازی)، همگی از مصادیق بارز مدیریت دانش در سیرۀ رضوی هستند. علاوه بر این، امام رضا علیه‌السلام با تلفیق دانش عقلانی و وحیانی و تسلط بر زبان‌ها و فرهنگ‌های مختلف، الگویی فراتر از مدل‌های متعارف ارائه داده‌اند. این پژوهش گامی در جهت تبیین الگوی بومی و اسلامی مدیریت دانش بر اساس سیرۀ معصومین علیهم‌السلام است و می‌تواند چارچوبی برای سازمان‌ها و نهادهای علمیِ معاصر فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing Knowledge Conversion Processes in the Scientific and Cultural Practices of Imam Reza (A.S.)

نویسندگان English

Atiyeh Baghestani Tajalli 1
Mohammad Javad Baghestani Tajalli 2
1 Ph.D. in Information and Knowledge Science, Information and Knowledge Retrieval, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
2 B.Sc. in Computer Engineering, Imam Reza International University, Mashhad, Iran.
چکیده English

Islam, as a knowledge-based doctrine, has always emphasized the value of knowledge and awareness, directing Islamic societies towards the codification and application of knowledge management principles. Although knowledge management is considered a recent phenomenon (since the 1990s) in modern literature, an examination of the scientific and cultural conduct of the Infallible Imams (A.S.), particularly Imam Reza (A.S.), reveals that the concepts and processes of knowledge management were profoundly and systematically embedded in their practices. This library research, utilizing the framework of Nonaka and Takeuchi’s (1995) Knowledge Conversion model (SECI), analyzes the knowledge management measures undertaken by Imam Reza (A.S.). The findings indicate that establishing scientific circles (Socialization), engaging in debates and authoring treatises (Externalization), integrating religious knowledge with other sciences (Combination), and training knowledgeable disciples (Internalization) are all prominent examples of knowledge management in the Razavi conduct. Furthermore, by integrating rational and revelatory knowledge and mastering different languages and cultures, Imam Reza (A.S.) presented a model that transcends conventional frameworks. This research is a step towards elucidating an indigenous and Islamic model of knowledge management based on the conduct of the Infallible Imams (A.S.), and can provide a framework for contemporary scientific organizations and institutions.

کلیدواژه‌ها English

Knowledge Management
Imam Reza (A.S.)
Scientific and Cultural Practices
Knowledge Management Model

قرآن کریم، (1389ش)، ترجمه مکارم شیرازی، ناصر، قم، علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام.
ابن بابویه، محمد بن علی، (1361ش)، معانى الاخبار، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن بابویه، محمد بن علی، (1372ش)، عیون أخبار الرضا علیه‌السلام، تهران، صدوق.
امام علی‌ بن موسی الرضا علیه‌السلام، (1390ش)، امام علی بن موسی الرضا علیه السلام: زندگانی و سیره، سخنان و آموزه‌ها، مشهد و حریم رضوی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
باقرزاده، اصغر و همکاران، (1398ش)، نظریۀ مدیریت دانش اسلامی؛ تبیین مبانی و اصول، تحقیقات بنیادین علوم انسانی، 5(2)، 150- 117.
بحرانی، عبد الله، (1375ش)، عوالم العلوم و المعارف و الأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال، قم، الامام المهدی علیه‌السلام.
بخردی‌نسب، وحید، (1399ش)، مدیریت دانش از منظر دین مبین اسلام با استفاده از روش تحلیل محتوا با تأکید بر آیات قرآن کریم، رهیافت‌های نوین مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی، 1(1)، 1-26.
برهان، محمد حسین بن خلف، (1380ش)، فرهنگ فارسی برهان قاطع، تهران، نیما.
حاجی اسماعیلی، مجید و حاجی‌ملا‌میرزایی، حمید، (1399ش)، ارائه الگوی مدیریت دانش در نظام ارزشی اسلام و مقایسه تطبیقی آن با سایر الگوهای رایج، مدیریت دانش سازمانی، 3(4)، 71-100.
حسینقلی‌زاده، رضوان، (1387ش)، نقشه مفهومی مدیریت دانش: استراتژی تبدیل دانش فردی به دانش سازمانی، تدبیر، (195)، 19-14.
حسینی بیجی‌کلا، اسماعیل، (1397ش)، بررسی تاریخی تعالیم کلامی امام رضا علیه‌السلام، پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه معارف اسلامی.
حقیقی‌فرد، محمد، (1403ش)، مدل نانوکا و تاکوچی و نقش آن بر موفقیت سازمان، مدیریت دانش و نوآوری دانا، (32)، 43-32.
حیدری، حبیب‌الله، (1399ش)، بررسی چگونگی روابط علمی و فرهنگی شیعیان با امام رضا علیه‌السلام، پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، مجتمع عالی تاریخ، سیره و تمدن اسلامی.
خاکپور، عباس، (1393ش)، مدیریت دانش سازمانی، تهران، آثار فکر.
خوئی، ابوالقاسم، (1410ق)، معجم الرجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواه، قم، آثار الشیعه.
دلبری، سمیرا و هویدا، رضا، (1394ش)، تبیین اهمیت تسهیم دانش در آموزه‌های اسلامی، همایش بین‌المللی مدیریت و فرهنگ توسعه.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دارالشامیه. 
رزاقی کوچک‌سرائی، شعبان‌علی (1390ش)، قدیس خراسان، مشهد، والعصر.
رضازاده کهنکی، فریبا، (1397ش)، الگوی کاربردی مناظره، مشهد، به‌نشر.
صدری، زهرا، (1404ش)، روزکردهای انتقال دانش از سقراط، افلاطون، و ارسطو تا استراتژی‌های تبدیل دانش نوناکا و تاکوچی، مدیریت دانش و نوآوری دانا، (37)، 21-13.
صفار، محمد بن حسن، (1404ق)، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
طبرسی، فضل بن حسن، (1417ق)، إعلام الوری بأعلام الهدی، قم، آل البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث.
عطاردی قوچانی، عزیزالله، (1413ق)، مسند الإمام الرضا علیه‌السلام، بیروت، دارالصفوه.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، (1406ق)، الوافی، اصفهان، مکتبه الإمام أمیرالمونین علی علیه‌السلام.
قاسمی، محمدعلی و همکاران، (1401ش)، بررسی تحلیلی روایات تفسیری امام رضا علیه‌السلام، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
قاهره باتیستوتتی، اسوالدو و بورک، دومینیک، (1400ش)، تبدیل دانش ضمنی به دانش صریح، مترجم: مریم رجب‌زاده، مطالعات و پژوهش‌های اداری، (10)، 55-34.
قطب‌الدین راوندی، سعید بن هبه الله، (1409ق)، الخرائج و الجرائح، قم، مؤسسه امام مهدى عجل الله تعالى فرجه الشریف‌.
لیبوویتز، جی، (1391ش)، مدیریت دانش: آموزه‌هایی از مهندسی دانش، مترجم: محمد حسن‌زاده، تهران، کتابدار.
مجلسی، محمدباقر، (1403ق)، بحارالأنوار: الجامعه لدرر أاخبار الأئمه الأطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
محمدی ری‌شهری، محمد، (1382ش)، علم و حکمت در قرآن و حدیث، مترجم: عبدالهادی مسعودی، قم، دارالحدیث.
مصلایی پوریزدی، عباس و دیمه کارگراب، محسن، (1389ش)، گونه‌شناسی روایات تفسیری امام رضا علیه‌السلام، 2(3)، 66- 36.
منطقی، محسن و اکبری، ظاهر، (1392ش)، مدیریت دانش با الهام از منابع اسلامی، اسلام و پژوهش‌های مدیریتی، 3(1)، 76- 59.
موسی‌خانی، محمد و همکاران، (1392ش)،  مدیریت دانش دینی (دین‌بنیان): طرح مسئلۀ «مدیریت دانش» در «تمدن دینی»، اسلام و مدیریت، 2، 42- 7.
موفق، حسن و همکاران، (1399ش)، ارائة نظریة مدیریت دانش ایرانی‌اسلامی با راهبرد نظریه‌پردازی داده‌بنیاد، مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، 8(1)، 175-194.
میرحسینی، یحیی و کریمی، محمود (1392ش)، روش‌های رویارویی امام رضا علیه‌السلام با پیروان ادیان، فرق و مذاهب اسلامی، مطالعات فرهنگ- ارتباطات، 14 (23).
نفیسی، علی‌اکبر، (1343ش)، فرهنگ نفیسی، تهران، خیام.
هدایت، رضا قلی‌خان، (1288ق)، فرهنگ انجمن آرای ناصری، تهران، اسلامیه.
یاری‌گر روش، حسن، (1380ش)، تاریخچۀ مدیریت دانش، توسعۀ مدیریت دانش، 49، 38- 37.

Nonaka, Ikujirō, & Takeuchi, Hirotaka. (1995). The Knowledge Creating Company. New York, NY: Oxford University Press.
دوره 3، شماره 7
بهار 1404
صفحه 38-69

  • تاریخ دریافت 15 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 20 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 09 اسفند 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1404