امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

تجربه زیسته زنان متأهل یزدی از فرزندآوری و فرزندپروری با تأکید بر سیره تربیتی امام رضا علیه‌السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
2 دانشجوی دکترای جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
چکیده
فرایند باروری تحت‌تأثیر طیف گسترده‌ای از عوامل قرار دارد. در این راستا، شناخت همه‌جانبه فهم زنان از چالش‌های فرزندآوری و درک بسترهای زمینه‌ساز آن، کمک مؤثری در اتخاذ سیاست‌های جمعیتی است. هدف اصلی این پژوهش، فهمِ زنان یزدی از چالش‌های فرزندآوری و چگونگی مواجهه آن‌ها با این پدیده است. جهت جمع‌آوری داده‌های تحقیق، از طرح تحقیق کیفی از نوع پدیدارشناسی استفاده شد. مشارکت‌کنندگان، ۲۵ زن متأهل یزدی بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و نظری انتخاب شدند. داده‌ها طی دوره‌ای چهارماهه از ابتدای شهریور تا پایان آذرماه ۱۳۹۷، با استفاده از ابزار مصاحبه نیمه‌ساختاریافته جمع‌آوری شد. تحلیل داده‌ها با کمک روش تحلیل «ون‌منن» انجام گرفت که برای بیرون‌کشیدن درون‌مایه‌ها از متن، از سه رویکرد کل‌نگر، انتخابی و جزءنگر استفاده شد. مقولات اصلی پژوهش شامل ارزش فرزند، مخاطرات، و راهبردهای فرزندپروری و فرزندآوری می‌باشد. نتایج این پژوهش نشان داد که نگرش به فرزندآوری در میان زنان متأهل یزدی، ترکیبی از ارزش‌های سنتی و ملاحظات مدرن است. فرزندآوری تحت‌تأثیر مفاهیمی چون معنا‌بخشی به زندگی، تداوم نسل و امنیت روانی و عواملی چون وضعیت اقتصادی، اشتغال زنان، تحولات فرهنگی - مذهبی و فناوری‌های ارتباطی قرار گرفته است. باتوجه‌به تحولات اجتماعی–اقتصادی و مذهبی، سیاست‌گذاری‌های حمایتی در حوزه فرزندآوری، به‌ویژه حمایت از مادران شاغل، تأمین امنیت اقتصادی، ارتقای خدمات تربیتی و آموزشی کودکان و بهره‌گیری از سیره امام رضا علیه‌السلام در تربیت فرزند، می‌تواند نقش مؤثری در بهبود روند فرزندآوری و فرزندپروری ایفا کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Lived Experience of Married Women in Yazd Regarding Childbearing and Parenting with Emphasis on the Educational Conduct (Sirah) of Imam Reza (A.S.)

نویسندگان English

Maliheh Alimondegari 1
Fatemeh Jafari Naeimi 2
1 Associate Professor of Demography, Faculty of Social Sciences, Yazd University, Yazd, Iran.
2 Ph.D. Candidate in Demography, Faculty of Social Sciences, Yazd University, Yazd, Iran.
چکیده English

The fertility process is influenced by a wide range of factors. In this regard, a comprehensive understanding of women’s perceptions of the challenges of childbearing and the contextual grounds facilitating it can effectively contribute to formulating population policies. The primary objective of this research is to understand Yazdi women’s perceptions of the challenges of childbearing and how they confront this phenomenon.A qualitative research design of the phenomenological type was used to collect research data. Participants were 25 married women from Yazd, selected through purposive and theoretical sampling. Data were collected over a four-month period from the beginning of Shahrivar to the end of Azar 1397 (August-December 2018), using semi-structured interviews as the instrument. Data analysis was conducted using the Van Manen method, employing holistic, selective, and detailed approaches to extract themes from the text. The main categories of the research included the value of children, perceived risks, and strategies of parenting and childbearing. The results of this study indicated that attitudes towards childbearing among married women in Yazd are a combination of traditional values and modern considerations. Childbearing is influenced by concepts such as life meaning, generational continuity, and psychological security, as well as factors such as economic status, women’s employment, cultural-religious developments, and communication technologies.Given socio-economic and religious transformations, supportive policymaking in the realm of childbearing -particularly support for working mothers, ensuring economic security, enhancing child-rearing and educational services, and utilizing the Sirah (conduct) of Imam Reza (A.S.) in child upbringing- can play an effective role in improving the processes of childbearing and parenting.

کلیدواژه‌ها English

Childbearing Challenges
Value of Children
Sirah of Imam Reza (A.S.)
Lived Experience
Women of Yazd City
ابن بابویه، محمدعلی (1378ش). عیون اخبارالرضا علیه‌السلام. تهران: جهان.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع دار صادر.
اسحاقی، محمد و همکاران (1393ش). چالش‌های فرزندآوری زنان شاغل در یک مطالعه کیفی. نشریه زن در توسعه و سیاست، 1. 134-111.
اسماعیلی یزدی، عباس (1385ش). فرهنگ تربیت. قم: مسجد مقدس جمکران.
اکبرنژاد، محمد و طاهری، علی (1396ش). خانواده و تربیت فرزند در سیره رضوی. فرهنگ رضوی، 5(17). 66–45.
اکبرنژاد، محمدعلی (1399ش). بازشناسی سیره تربیتی امام رضا علیه السلام در تشکیل خانواده و تربیت فرزند. همایش ملی خانواده و سبک زندگی اسلامی.
 امام رضا، علی بن موسی (1364ش). فقه الرضا علیه‌السلام. قم: آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.آستان قدس رضوی (1402ش). منزلت مادر در کلام نورانی حضرت امام رضا علیه‌السلام.
آقایاری هیر، توکل و همکاران (1395ش). فرزندآوری به مثابه مخاطره. مطالعات راهبردی زنان. 19(73). 333-8.
حریری، نجلا (1385ش). اصول و روش‌های پژوهش کیفی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.
حسینی، حاتم و بگی، بلال (1391ش). استقلال زنان و کنش‌های باروری در میان زنان کرد شهر مهاباد. زن در توسعه و سیاست. 4(10). 78–57.
حسینی، حاتم و بگی، بلال (1391ش). فرهنگ و فرزندآوری: بررسی تمایلات باروری زنان کرد شهر مهاباد. مطالعات راهبردی زنان. 15(58). 161-121.
خدیوزاده، طلعت و همکاران (1393ش). تعیین ارتباط انگیزه‌های فرزندآوری با ترجیحات باروری. مجله زنان، مامائی و نازایی ایران. 17(111). 18–8.
دهخدا، علی‌اکبر (1377ش). لغت‌نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
دهقانی‌زاده، حسینعلی و همکاران (1399ش). احساس گناه مادری: کاوشی کیفی بر اشتغال زنان در رابطه مادر-فرزندی. طلوع بهداشت یزد. 19(2). 32–16.
رازقی نصرآباد، حجیه بی‌بی (1392ش). شمار فرزندان ایده‌آل و واقعی و شکاف میان آنها در 3 استان منتخب سمنان، کهگیلویه و بویراحمد و هرمزگان. مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور.
رازقی نصرآباد، حجیه بی‌بی و سرایی، حسن (1393ش). تحلیل کوهورتی (نسلی) نگرش زنان درباره ارزش فرزند در استان سمنان. فصلنامه زن در توسعه و سیاست. 12(2). 250–229.
رازقی نصرآباد، حجیه بی‌بی و همکاران (1393ش). پدیدارشناسی زمان تولد اولین فرزند در بین زنان در تهران. مطالعات راهبردی زنان. 16(63). 95–57.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالشامیه.
رستمی، میلاد و ایمانی جاجرمی، حسین (1395ش). مطالعه بیکاری از نگاه بیکاران روستایی و پیامدهای آن. فصلنامه توسعه. 11(1)، 73–73.
رضوی‌زاده، ندا و همکاران (1394ش). زمینه‌های کم‌فرزندطلبی و تأخیر در فرزندآوری مورد مطالعه: زنان مشهد. راهبرد فرهنگ. 8(31). 89–73.
شاکری نژاد، قدرت‌الله و همکاران (1395ش). بررسی دیدگاه زنان و مردان تک‌فرزند شهرستان اهواز درباره فرزندآوری: یک پژوهش کیفی. طلوع بهداشت. 15(5). 95–81.
شاکری، سیدرضا و کمالی‌زاده، محمد (1399ش). از ذهن تا تجربه زیسته؛ تحلیل تطبیقی در شعر متقّدم و متاخر قیصر امین‌پور. پژوهش زبان و ادبیات فارسی. 58. 135-160.
صادقی، رسول و شهابی، زهرا (1398ش). تعارض کار و مادری: تجربه گذار به مادری زنان شاغل در شهر تهران. جامعه‌شناسی کاربردی. 30(1). 104–91.
عباسی شوازی، محمد جلال و حسینی چاووشی، میمنت (1392ش). تحولات باروری در ایران در چهار دهه، کاربرد و ارزیابی روش فرزندان خود با استفاده از داده سرشماری 1365، 1375، 1385، 1390». گزارش منتشرنشده. پژوهشکده آمار. مرکز آمار ایران.
عباسی شوازی، محمد جلال و حسینی، حاتم (1386ش). تفاوت‌های قومی باروری در ایران: روندها و عوامل مؤثر بر آن. مجله جامعه‌شناسی ایران. 8(4). 36–3.
عباسی شوازی، محمدجلال و همکاران (1383ش). تحولات باروری در ایران: شواهدی از چهار استان منتخب. تهران: وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی.
عربی، سید هادی و همکاران (1402ش). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر فرزندآوری در ایران. مطالعات راهبردی زنان. 25(99). 164–129.
عطاردی قوچانی، عزیزالله (1413ق). مسند الإمام الرضا علیه السلام. بیروت: دار الصفوة.
علی‌مندگاری، ملیحه و همکاران (1403ش). کاوشی در بسترهای انگیزه‌بخش و کنترل‌گر فرزندآوری در شهر یزد. جامعه شناسی کاربردی. 73(1). 10-2.
فاضلی، الهام و همکاران (1393ش). ارتباط ارزش فرزند با میزان باروری در زنان مراجعه‌کننده به مراکز بهداشتی درمانی. مجله زنان. مامائی و نازایی ایران. 17(108). 27-21.
فلیک، اووه (1390ش). درآمدی بر تحقیق کیفی. مترجم: هادی جلیلی. تهران: نی.
قاسمی‌پور، قدرت و همکاران (1401ش). تجربه زیسته؛ ماهیت، گونه‌ها و نقش آن در فرایند خالقیّتِ ادبی. نقد ادبی. 60. 228-175.
قهرمانی، فرشته و همکاران (1402ش). بررسی عوامل ساختاری تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت بر فرزندآوری زنان ایرانی: یک مطالعه مرور سیستماتیک. مجله زنان. مامایی و نازایی ایران. 26(2). 188–99.
کریمی، حامد (1393ش). عوامل تعیین‌کننده ایده‌آل‌های باروری زنان کُرد شهر سنندج: مطالعه تطبیقی زنان شاغل و غیر شاغل. پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جمعیت‌شناس.، دانشگاه یزد.
کلاته ساداتی، احمد و همکاران (1403ش). واکاوی دیدگاه نخبگان در زمینه سیاست‌گذاری‌های جمعیتی در شهر یزد: یک مطالعه کیفی. طلوع بهداشت یزد. 23(2). 118–100.
مجلسی، محمدباقر (1383ش). بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
محمدتقی‌زاده، مهدیه و غیاثوند، احمد (1402ش). مصائب زنان شاغل در دوران همه‌گیری بیماری کرونا: تجارب و پیامدها. مسائل اجتماعی ایران. 1. 184-153.
محمودیان، حسین و رضایی، مهدی (1391ش). زنان و کنش کم‌فرزندآوری: مطالعه موردی زنان کُرد. مطالعات راهبردی زنان. 14(55). 225–173.
محمودیان، حسین و همکاران (1388ش). زمینه‌های کم‌فرزندآوری در استان کردستان، مطالعه موردی شهر سقز. نامه انجمن جمعیت شناسی ایران. 4(8). 122–85.
مرادی، ناهید و همکاران (1393ش). بررسی عوامل مؤثر بر تمایلات فرزندآوری زنان 49-15 ساله شیعه و سنی ساکن در مناطق روستایی شهرستان کامیاران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه یزد.
مرکز آمار ایران (1395ش). روند میزان باروری در ایران. تهران:
مرکز آمار ایران.مرکز آمار ایران (1400ش). روند میزان باروری در ایران از سال 1396 تا 1399. بازیابی‌شده از: https://amar.org.ir/Portals/0/amarmozuii/infographics/Fe-iran_1399.jpg
مصطفوی، حسن (1368ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: فرهنگ و ارشاد اسلامی.
نورالله‌زاده، عسکر (1392ش). بررسی رفتار و تمایلات و ایده‌آل‌های باروری زنان ازدواج‌کرده 49-15 ساله شهر دهلران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا.
هاشمی شاهرودی، محمود (1382ش). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام. قم: دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم‌السلام.
هراتی، رابعه و همکاران (1400ش). تربیت فرزند در خانواده از منظر سیره امام رضا علیه‌السلام. فرهنگ رضوی. 9(33). 63–45.
یراقی، سعیده و همکاران (1398ش). واکاوی تجارب زیسته زنان شاغل اصفهانی از شیردهی. جامعه‌شناسی کاربردی. 30(1). 10–2.
دوره 3، شماره 9
پاییز 1404
صفحه 77-110

  • تاریخ دریافت 15 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 20 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 12 مهر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1404