امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

جایگاه عدالت مربی و متربی در فقه امامیه: تأسیس بر سیره رضوی علیه‌السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه الهیات، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
چکیده
این پژوهش باهدف بررسی جایگاه عدالت در مربی و متربی از منظر فقه امامیه و با تأکید بر سیره رضوی، به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در فقه امامیه، عدالت فردی شرط لازم برای تصدی منصب تعلیم‌وتربیت نیست و فقدان آن موجب سلب صلاحیت مربی نمی‌گردد. همچنین، در مورد متربی نیز شرط عدالت منتفی است. دلایل این عدم اشتراط شامل فقدان دلیل وجوبی، تأکید اسلام بر بی‌مرزی علم‌آموزی و استدلال عقلی(مانند قیاس معلم به جایگاه والدین که عدالت در آنان شرط نیست) می‌باشد. بااین‌حال، مربی و متربی همانند سایر افراد، مخاطب عمومات آیات و روایات دعوت‌کننده به اقامه عدالت هستند و ملزم به رعایت آن در ابعاد فردی و اجتماعی می‌باشند. بررسی سیره امام رضا علیه‌السلام در مناظرات علمی، به‌وضوح ضرورت رعایت انصاف و عدالت را از سوی هر دو طرف رابطه تربیتی تأیید می‌کند. در مجموع، اگرچه عدالت به معنای شرط فقهی برای تصدی امر تربیت لازم نیست، اما به‌عنوان یک وظیفه ارزشی و اخلاقی موردتأکید شریعت و سیره معصومین ‌علیهم‌السلام قرار دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Position of Justice of the Educator and the Educated in Imami Jurisprudence: An Establishment Based on the Sirah of Imam Reza (A.S.)

نویسنده English

seyedeh fatemeh tabatabaee
1. Associate Professor, Department of Theology, Faculty of Law and Theology, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman,Iran.
چکیده English

This research was conducted using a descriptive-analytical method with the objective of examining the position of justice (‘Adāla) in the educator and the disciple from the perspective of Imami jurisprudence, with an emphasis on the Razavi conduct (Seerah). The findings indicate that in Imami jurisprudence, personal justice is not a necessary condition (sharṭ) for holding a position in education and upbringing, and its absence does not disqualify an educator. Furthermore, the condition of justice is also inapplicable to the disciple. The reasons for not stipulating this condition include the lack of definitive scriptural evidence (dalīl wujūbī) for its obligation, Islam’s emphasis on the boundless pursuit of knowledge, and rational arguments (such as the analogy (qiyās) of the teacher to the position of parents, where justice is not a condition for them). However, the educator and the disciple, like all individuals, are addressed by the generalities of the Quranic verses and narrations that call for the establishment of justice and are obliged to observe it in both personal and social dimensions. An examination of the conduct of Imam Reza (A.S.) in scholarly debates clearly confirms the necessity for both parties in the educational relationship to observe fairness and justice. In summary, although justice in the specific jurisprudential sense is not a condition for undertaking the responsibility of education, it is emphasized by the Sharia and the conduct of the Infallibles (A.S.) as a value-based and ethical duty.

کلیدواژه‌ها English

Justice
Educator
Disciple
Razavi Conduct (Seerah)
Imami Jurisprudence
 قرآن کریم(1389ش). مترجم: ناصر مکارم شیرازی. قم: علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام.
نهج‌البلاغه(1391ش). مترجم: محمد دشتی. قم: مهر امیرالمؤمنین.
ابن بابویه، محمد بن على(1378ش). عیون أخبار الرضا علیه السلام. تهران: نشر جهان.
ابن بابویه، محمد بن على(1403ق). معانی الأخبار. قم: جامعه مدرسین قم.
اسعدی، علی(1402ش). تحلیل اصل عدالت در اخلاق حرفه ای معلم و کاربست آن در موقعیت های کاربردی. پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی.4(3). 104-91.
آشتیانی، محمد حسن(1403ق). بحر الفوائد فی شرح الفرائد. قم: کتابخانه عمومی مرعشی نجفی.
باقری، خسرو( 1386ش). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. تهران: مدرسه.
بحرانى، آل عصفور، یوسف بن احمد بن ابراهیم( 1405 ق). الحدائق الناضره فی أحکام العتره الطاهره. قم: جامعه مدرسین قم.
بستانى، فواد افرام( 1375ش). فرهنگ ابجدی. تهران: اسلامی.
بهشتی، سعید( 1386ش). فلسفه تعلیم و تربیت در جهان غرب. تهران: اطلاعات.
حائرى، سید على بن محمد طباطبایى( 1418ق). ریاض المسائل. قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
حر عاملى، محمد بن حسن(1409ق). وسائل الشیعة.  قم:  مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
حسینی تهرانى، سید محمد حسین(1421 ق). ولایت فقیه در حکومت اسلام. مشهد: علامه طباطبایى.
حسینی شیرازی، سید محمد(1423ق). من مکارم الاخلاق. بیروت: مؤسسه المجتبی للتحقیق و النشر.
حسین یوسف، موسى(1410ق). الإفصاح . قم: مکتب الاعلام الاسلامی.‏
حسینى همدانى، محمد(1404ق). انوار درخشان در تفسیر قرآن. تهران: لطفى .
حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر( 1414ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
حلّى، مقداد بن عبد اللّه سیورى(1388ش).  کنز العرفان فی فقه القرآن. مترجم: عبد الرحیم عقیقى بخشایشی. قم : نوید اسلام.
جر، خلیل(1370ش). فرهنگ لاروس عربی _ فارسی. مترجم: سید حمید طبیبیان. تهران: امیر کبیر.
خمینى، سید روح الله(1424ق). توضیح المسائل. قم: جامعه مدرسین قم .
خمینى، سید روح الله(1425ق). تحریر الوسیله. مترجم: علی اسلامى. قم:جامعه مدرسین قم.
خوئینی، غفور و همکاران(1399ش). جایگاه عدالت در فقه امامیه و قوانین جمهوری اسلامی ایران. مطالعات اقتصاد اسلامی. 12(2). 62-35.
خویى، سید ابو القاسم(1418ق). التنقیح فی شرح العروة الوثقى. قم: لطفى.
سبزوارى، سید عبد الأعلى(1413ق). مهذّب الأحکام. قم: المنار.
شوشترى، ملا عبد الله(1426 ق). رسالة الواجبات. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام.
صدوق، محمّد بن على بن بابویه(1409ق). من لا یحضره الفقیه. مترجم: علی اکبرغفارى. تهران: صدوق.
طبرسى، احمد بن على(1403ق). الاحتجاج. مشهد: مرتضى.
طبرسى، فضل بن حسن(1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو.
طبرسى، فضل بن حسن(1412ق). تفسیر جوامع الجامع. قم: حوزه علمیه قم مرکز مدیریت.
طوسى، محمد بن حسن(1407ق).  الخلاف. قم: جامعه مدرسین قم.
شهید اول، محمد بن مکى عاملی(1410 ق). اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة. بیروت: دار التراث - الدار الإسلامیة.
 شهید ثانى، زین الدین بن على عاملی( 1413ق). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
قراملکی، احد فرامرز و همکاران(1397ش). اخلاق حرفه ای در مدرسه. تهران: موسسه خیریه آموزشی فرهنگی شهید مهدوی.
کریم زاده رحمت الله(1396ش). بن مایه عدالت در کلام امام رضا علیه‌السلام. فرهنگ رضوی. 6( 2).64-45.
کلینى، محمد بن یعقوب(1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
گلپایگانى، سید محمد رضا(1412ق).  الدر المنضود فی أحکام الحدود. قم: دار القرآن الکریم.
گیلانى، ابو القاسم بن محمد حسن( 1413ق). جامع الشتات فی أجوبة السؤالات. تهران: کیهان.
مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى(1403ق). بحار الأنوار. بیروت:  دار أحیاء التراث العربی.
محمدی، رضا و سلیمانی، امیر(1402ش). مرور نظام مند عدالت آموزشی در ایران: مفهوم پردازی، چالش‌ها و شاخصها. مطالعات برنامه ریزی آموزشی. 12(23). 145-170.
مکارم شیرازى، ناصر(1371ش).  تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
منسوب به على بن موسى علیهما السلام(1406ق). الفقه - فقه الرضا. مشهد: آل البیت علیهم السلام .
مهدیان، محمدجعفر(1389ش). مبانی و اصول تعلیم تربیت. تهران: ساوالان.
میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن(1371ش). جامع الشتات. تهران: کیهان.
نجفی، زین العابدین(1391ش). مفهوم شناسی واژه عدالت در فقه امامیه. انسان پژوهی دینی. 9( 28). 141-170.
نجفى، محمد حسن(1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نقی پورفر، ولی الله و همکاران(1398ش). سیرۀ تعلیمی تربیتی امام رضا علیه السلام( در مناظره با اصحاب ادیان ومذاهب). فرهنگ رضوی، 7(1). 183-213.
هاشمى خویى، میرزا حبیب الله،(1400ق). منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة و تکملة منهاج البراعة. تهران: مکتبة الإسلامیة.
یاری قلی، بهبود و همکاران(1391ش). تحلیل تطبیقی فلسفه عدالت تربیتی: دیدگاههای لیبرال و جامعه گرا. پژوهشنامه مبانی تعلیم و تربیت، 2(1). 91-108.
یزدى محقق داماد، سید مصطفى(1406ق). قواعد فقه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامى.
 
 
دوره 3، شماره 9
پاییز 1404
صفحه 6-38

  • تاریخ دریافت 26 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 25 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 20 خرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 08 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 08 آذر 1404