امام رضا علیه السلام و علوم روز

امام رضا علیه السلام و علوم روز

روش‌های علمی-تربیتی امام رضا علیه‌السلام در تثبیت معادباوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته دکتری فقه و علوم قضایی، دانشکده عالی فقه تخصصی، قم، ایران.
چکیده
این پژوهش با هدف واکاوی روش‌شناسی علمی - تربیتی امام رضا علیه‌السلام در راستای تثبیت و تحکیم باور به معاد طراحی شده است. مسئله اصلی تحقیق، ضرورت به‌کارگیری روش‌های مؤثر در تبیین و نهادینه‌سازی این اصل اعتقادی، با توجه به نقش محوری آن در تربیت دینی و پاسخگویی به شبهات عصر حاضر است. پرسش‌های اساسی پژوهش عبارتند از: شیوه‌های آگاهی‌بخش و معرفت‌افزای امام رضا علیه‌السلام در تبیین معاد چیست؟ روش‌های ایشان در مرحله تثبیت و تحکیم این باور چگونه قابل دسته‌بندی است؟ و این روش‌ها چه کاربردها و پیامدهایی در حوزه‌های تبلیغی و تربیتی معاصر دارد؟ این مطالعه با رویکرد تحلیلی و با روش کتابخانه‌ای و استناد به منابع دست‌اول روایی و تاریخی، از جمله مناظرات و احادیث امام رضا علیه‌السلام انجام شده است. داده‌ها با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و رویکرد استقرایی، در قالب دو مقوله اصلی طبقه‌بندی شدند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نظام روش‌شناختی امام رضا علیه‌السلام در دو محور کلان «آگاهی‌بخشی و معرفت‌افزایی» و «تثبیت و تحکیم باور» قابل تحلیل است. در بُعد نخست، روش‌هایی همچون استدلال فطری، برهان‌های عقلی و استناد به منابع مشترک مورد توجه بوده است. در بُعد دوم، شیوه‌هایی مانند تأکید بر بداهت معاد از طریق نمونه‌های ملموس، ایجاد چالش معرفتی در باورهای نادرست، مقایسه تطبیقی دیدگاه‌ها و تبیین پاداش‌ها و عقاب‌های اخروی به‌کار گرفته شده‌اند. در نتیجه، روش‌شناسی رضوی با ویژگی‌های برجسته‌ای همچون فطرت‌محوری، عقلانیت نظام‌مند، انعطاف روشی در مواجهه با مخاطبان متنوع و توجه توأمان به ساحت‌های شناختی و عاطفی، الگویی جامع و کاربردی برای تبیین و تثبیت باورهای دینی، به‌ویژه در مواجهه با چالش‌های فکری و تربیتی جهان معاصر ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Scientific-Educational Methods of Imam Reza (A.S.) in Consolidating Belief in the Hereafter

نویسنده English

Ali Asghar Yaghuobi
Graduate, Ph.D. in Jurisprudence and Judicial Sciences, Faculty of Higher Specialized Jurisprudence, Qom, Iran.
چکیده English

This research aims to analyze the scientific-educational methodology of Imam Reza (A.S.) in the process of establishing and consolidating belief in the hereafter (Ma’ad). The primary issue of the research is the necessity of employing effective methods for explaining and institutionalizing this doctrinal principle, considering its pivotal role in religious education and responding to contemporary doubts. The fundamental research questions are: What are the methods employed by Imam Reza (A.S.) for raising awareness and increasing knowledge regarding the explanation of the hereafter? How can his methods in the stage of establishing and consolidating this belief be categorized? And what applications and implications do these methods have in contemporary domains of propagation and education? This study, conducted with an analytical approach using a library-based method and referencing primary narrative and historical sources -including the debates and narrations of Imam Reza (A.S.)- has categorized the data using qualitative content analysis and an inductive approach into two main categories. The findings indicate that the methodological system of Imam Reza (A.S.) can be analyzed along two main axes: “Raising Awareness and Increasing Knowledge” and “Establishing and Consolidating Belief.” In the first dimension, methods such as innate (fitri) reasoning, rational proofs, and referencing shared sources were emphasized. In the second dimension, methods such as stressing the self-evidence of the hereafter through tangible examples, creating epistemological challenges to incorrect beliefs, comparative analysis of different viewpoints, and explaining otherworldly rewards and punishments were employed.Consequently, the Razavi methodology, with its distinguishing characteristics such as a focus on innate human disposition (fitrah), systematic rationality, methodological flexibility in engaging diverse audiences, and simultaneous attention to cognitive and affective dimensions, provides a comprehensive and practical model for explaining and establishing religious beliefs, particularly in confronting the intellectual and educational challenges of the contemporary world.

کلیدواژه‌ها English

Methodology
Establishment of Belief
Belief in the Hereafter (Ma&‌‌‌‌‌‌‌‌rsquo
ad)
Imam Reza (A.S.)
Innate Disposition (Fitrah)
قرآن کریم (1389ش)، مترجم: ناصر مکارم شیرازی. قم: علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام. 
ابن بابویه، محمد بن علی (1389ش). عیون اخبار الرضا علیه‌السلام. قم: مسجد جمکران.
ابن بابویه، محمد بن علی (1416ق). التوحید. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
اردبیلی، عبدالغنی (1381ش). تقریرات فلسفه امام خمینی(ره). تهران‌: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌(ره).
امامی، محمدجعفر (1387ش). لغات در تفسیر نمونه. قم: امام علی بن ابی طالب علیه‌السلامباقری، خسرو (1389ش). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. تهران: انتشارات مدرسه.
خمینی، روح الله (1395ش). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران‌: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌(ره).
داوودی، محمد (1389ش). تربیت دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
دهخدا، علی اکبر (1377ش). لغت نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
سجادی، سیدجعفر (1373ش). فرهنگ معارف اسلامی. تهران: دانشگاه تهران.
شبر، سیدعبدالله (1418ق). حق الیقین فی معرفه اصول الدین. بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
شریفی، حسین (1393ش). راهکارهای نهادینه کردن باور به معاد در جامعه معاصر. رساله سطح ۳، قم: مرکز مدیریت حوزه های علمیه.
طاهری آکردی، محمد حسین (1387ش). پیشینیه تاریخی گفتگوی اسلام و مسیحیت با تاکید بر دیدگاه شیعه و کاتولیک. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
طباطبائی، محمد حسین (1374ش). تفسیر المیزان. مترجم: موسوی همدانی. قم: انتشارات اسلامی.
طباطبائی، محمد حسین (1416ق). نهایه الحکمه. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی، احمد بن علی (1403ق). الاحتجاج. مشهد: المرتضی.
طبرسی، فضل بن الحسن (1417ق). اعلام الوری باعلام الهدی. قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام لأحیاء التراث.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1410ق). علم الیقین فی اصول الدین. بیروت: دارالبلاغه.
قربانی، زین العابدین (1372ش). به سوی جهان ابدی. قم: شفق.
کلینی، محمد بن یعقوب (۱۳۶۳ش). الکافی. تهران: اسلامیه.
مجلسی، محمد باقر (1403ق). بحارالأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مرتضوی، فاطمه سادات (1392ش).  نقش باور به سنت‌های الهی در بهداشت روان. پایان نامه کارشناسی ارشد، قم: دانشگاه قم.
مفید، محمد بن محمد (1403ق). الأمالی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
مفید، محمدبن محمد (1413ق). الارشاد فى معرفة حجج اللّه على العباد. قم: کنگره شیخ مفید.
مکارم شیرازی، ناصر (1372ش). پیام قرآن. قم: هدف.
مکارم شیرازی، ناصر (1374ش). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
ویلارد وی، کواین و جوزف اس، اولیان (1393ش). شبکه باور. مترجم: امیر دیوانی. تهران: سروش.
دوره 3، شماره 9
پاییز 1404
صفحه 111-140

  • تاریخ دریافت 18 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 20 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 05 تیر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1404